به خدا مشغول گردد ، و آن ملعون در تو مجالى براى خود نبيند . در اين صورت از جملهء بندگان مخلص خدا خواهى بود و در زمرهء كسانى قرار مىگيرى كه از سلطهء اين ملعون مستثنا شده‌اند ، و گمان مبر كه دلى از شيطان فارغ باشد بلكه او مانند خون در بدن آدميزاده سيّال و روان است و جريان او در بدن انسان مانند جريان هوا در قدح است كه اگر بخواهى قدح را از هوا خالى كنى بى آن كه آن را از آب يا چيز ديگرى پر كنى انتظارى نابجا دارى بلكه قدح به اندازه‌اى كه از آب خالى مىشود از هوا پر مىگردد ، به همين گونه دل اگر به يكى از امور مهمّ دين مشغول شود از جولان شياطين خالى و آسوده خواهد شد و اگر از ياد خدا غافل شود هر چند يك لحظه باشد در آن همنشينى جز شيطان نخواهد داشت . از اين رو خداوند فرموده است : وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ . « 91 » پيامبر ( ص ) فرموده است : « خداوند جوان بيكار را دشمن مىدارد » ؛ « 92 » و اين بدان سبب است كه جوان هر گاه به كارى كه باطن او را به امر مباحى كه به دين او كمك كند مشغول نسازد هر چند در ظاهر بيكار است امّا دل او فارغ نيست بلكه شيطان در آن لانه مىكند و تخم مىگذارد و جوجه بيرون مىدهد ؛ سپس جوجه‌هايش جفت گيرى مىكنند و تخم مىگذارند و جوجه بيرون مىدهند . به همين گونه نسل شيطان سريعتر از ديگر حيوانات زاد و ولد مىكند و گسترده مىشود ، زيرا سرشت شيطان از آتش است ، و هر گاه آتش گياه خشك بيابد دامنهء اشتعالش گسترده مىشود ، و پيوسته آتش از آتش مىزايد و منقطع نمىشود بلكه اندك اندك به همه جا سرايت مىكند . شهوت در نفس جوان مانند هيزم خشك براى آتش است ، و همان گونه كه آتش بدون وجود قوت خود كه هيزم است باقى نمىماند اگر شهوت در انسان وجود نداشته باشد براى شيطان نيز مجالى باقى نخواهد بود تا او را گمراه سازد . بنابر اين هر گاه دقّت و تأمّل كنى خواهى دانست كه دشمن‌ترين دشمنانت شهوات تو است و شهوت صفت نفس است كه اگر او را مشغول نكنى او تو را مشغول خواهد كرد . از اين رو حقيقت صبر و كمال آن صبر كردن از اقدام به هر حركت ناپسنديده است و صبر در برابر حركات باطن سزاوارترين صبر است ، و آن

--> ( 91 ) زخرف / 36 : هر كس از ياد خدا روى گرداند شيطانى را بر او مىگماريم كه پيوسته قرين اوست . ( 92 ) عراقى گفته است : من اين حديث را نيافتم ، من مىگويم : كلينى در كافى آن را از حديث امام موسى بن جعفر ( ع ) بدين گونه روايت كرده است : « خداوند بندهء پرخواب بيكار را دشمن مىدارد . » ، 5 / 84 .