مرتبهء زاهدان است ؛ سوّم دوستدار چيزى است كه خداوند درباره‌اش انجام مىدهد . و اين مقام صدّيقان است . ما در كتاب محبّت روشن خواهيم كرد كه مقام محبّت برتر از مقام رضاست همان طورى كه مقام رضا بالاتر از مقام صبر است ؛ و اين انقسام در صبر خاصّ كه صبر بر بلايا و مصايب است جارى است . بدان صبر به اعتبار حكم آن نيز بر واجب ، مستحبّ ، مكروه و حرام منقسم مىشود : چه صبر در برابر محرّمات واجب است . و صبر بر مكروهات مستحبّ ، و صبر بر آزار حرام حرام است مانند آن كه كسى دستش يا دست فرزندش را ببرند و او صبر كند و خاموشى گزيند ، يا كسى براى شهوتى حرام قصد حرم او كند ، و غيرت او به هيجان آيد ليكن بر آن صبر كند و نسبت به آنچه بر كسانش مىرود خاموش بماند و اين صبر حرام است . صبر مكروه صبر بر آزارى است كه به سبب چيزى كه در شرع مكروه است به انسان برسد . و بايد شرع محك صبر باشد ، و نبايد تصوّر شود كه چون صبر نصف ايمان است همهء اقسام آن خوب و پسنديده مىباشد بلكه مقصود اقسام خاصّى از آن است . مواردى كه به صبر نياز است و بنده در هيچ حال از آن بىنياز نيست ( 1 ) بدان همهء آنچه در زندگى دنيا به انسان مىرسد از دو نوع بيرون نيست : يكى آنچه موافق با هوسهاى اوست ، و ديگر امورى كه موافق با هوسهاى او نبوده بلكه مكروه اوست . وى در هر يك از اينها به صبر نيازمند است ، و در همهء احوال از اين دو نوع امور يا يكى از آنها فارغ نيست ، و به همين سبب هرگز از صبر بىنياز نمىباشد . نوع اوّل - امورى كه موافق خواهش نفس ، سلامت ، مال ، مقام ، كثرت خويشاوندان ، توسعهء اسباب ، كثرت پيروان و ياران و همهء لذّتهاى دنياست ، و بنده در اين امور بىنهايت به صبر نياز دارد ، چه اگر ضبط نفس نكند و به اين امور گرايش يابد و در لذّتهاى مباح فرو رود اين امر او را به تباهى و سركشى خواهد كشاند ، زيرا خداوند فرموده است : إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى ، تا آن جا كه يكى از عارفان گفته است : مؤمن بر بلا صبر مىكند ، و بر عافيت جز صدّيق شكيبايى نمىورزد ، هنگامى كه اموال دنيا به طرف صحابه سرازير شد گفتند : ما به فتنه فقر و نادارى دچار شديم توانستيم صبر كنيم اكنون به فتنهء توانگرى مبتلا شده‌ايم و نمىتوانيم بر آن شكيبايى ورزيم . به همين سبب خداوند متعال بندگانش را از فتنهء مال و زن و فرزند بيم مىدهد و مىفرمايد : يا أَيُّهَا