اندكى از بهره‌هاى زندگى باشد آن را قناعت و ضدّ آن را شره يا حرص مىخوانند . بنابر اين بيشتر خصلتهاى خوب ايمان داخل در صبر است . از اين رو هنگامى كه از پيامبر خدا ( ص ) دربارهء ايمان پرسيدند ، فرمود : « آن صبر است » ، « 41 » زيرا صبر بزرگترين و دشوارترين اعمال ايمان است ، همچنان كه فرمود : « حجّ عرفه است » ، « 42 » و خداوند اقسام اين اعمال را در يك آيه جمع كرده و همه را صبر ناميده و فرموده است : وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ؛ « 43 » بأساء به معناى مصيبت و ضرّا ، فقر و نادارى و بأس كارزار است . اينها اقسام صبر بنابر اختلاف متعلّقات آن است . كسى كه معانى را از نامها مىگيرد تصوّر مىكند اينها احوالى است كه در ذات و حقيقت خود با هم اختلاف دارند ، زيرا او نامها را مختلف ديده است . ليكن كسى كه پوياى راه راست است و در پرتو نور الهى به اشيا مىنگرد نخست به معانى نظر مىكند و بر حقايق آنها مطلّع مىشود سپس اسامى را مورد ملاحظه قرار مىدهد ، چه اسامى براى دلالت بر معانى وضع شده‌اند ، و معانى اصول ، و الفاظ توابع مىباشند ، و كسى كه اصول را از توابع طلب كند بتحقيق دچار لغزش شده است . قول خداوند متعال كه فرموده است : أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلى وَجْهِهِ أَهْدى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ؛ « 44 » اشاره به همين دو دسته است ، زيرا غلطهاى كافران جز نظير اين گونه برداشتهاى وارونه چيز ديگر نيست . اقسام صبر بر حسب اختلاف در قوّت و ضعف ( 1 ) بدان انگيزهء دين در مقابله با انگيزهء هوس سه حالت دارد : اوّل آن كه انگيزهء هوس را مقهور كند ، بطورى كه نيروى جدال و توان كشمكش در آن باقى نماند ، و با ادامهء صبر مىتوان به اين حالت رسيد ، و در اين مورد گفته مىشود :

--> ( 41 ) پيش از اين مأخذ آنها گفته شده است . ( 42 ) پيش از اين مأخذ آنها گفته شده است . ( 43 ) بقره / 177 : . . . در برابر محروميّتها و بيماريها و در ميدان جنگ استقامت مىكنند ، اينها كسانى هستند كه راست مىگويند و اينها هستند پرهيزگاران . ( 44 ) الملك / 22 : آيا كسى كه به رو در افتاده و حركت مىكند به هدايت نزديكتر است يا كسى كه راست قامت در صراط مستقيم گام بر مىدارد ؟