اكنون به مقصود باز مىگرديم ، چه اينها به امورى اشاره دارد كه برتر از علوم معامله است و مىگوييم روشن شد كه صبر عبارت از پايدارى انگيزهء دين در برابر انگيزهء هوس است . اين پايدارى و مقاومت از ويژگيهاى آدميان است ، زيرا فرشتگانى كه كرام كاتبين هستند بر آنها گمارده شده‌اند و آنها بر كودكان و ديوانگان چيزى نمىنويسند ، چه همان گونه كه ذكر كرديم كار نيك اقبال و رو آوردن به استفاده از اين دو فرشته ، و كار بد اعراض و رو گردانيدن از آنهاست ، و كودكان و ديوانگان را راهى براى استفاده از آنها نيست و اقبال و اعراض از آنها قابل تصوّر نمىباشد ، و دو فرشتهء موكّل تنها اقبال و اعراض كسانى را مىنويسند كه بر اين اعمال قدرت داشته باشند . ترديدى نيست كه مبادى تابش نور هدايت در سنّ تميز آشكار مىشود و بتدريج تا رسيدن به سنّ بلوغ نموّ و توسعه مىيابد ، چنان كه روشنى صبح تا طلوع قرص خورشيد بتدريج ظاهر مىگردد . ليكن نور هدايت دوران تميز فروغى اندك است نه تنها مضرّات آخرت را معلوم نمىكند بلكه ضررهاى دنيوى را هم نشان نمىدهد . به همين سبب كودك مميّز به علّت ترك نماز تنبيه مىشود ليكن در آخرت عقوبتى ندارد ، و فرشتگان در نامه‌هاى اعمال كه در آخرت باز مىشود براى كودك مميّز چيزى نمىنويسند ؛ بلكه بر قيّم عادل و ولىّ نيكوكار مهربان است كه اگر از ابرار و طرفدار « كرام برره » باشد عمل بد و نيك كودك را از طريق حفظ و تعليم بر صحيفهء دل او بنويسد و با تعريف آن را نشر دهد و در صورت خطا او را مجازات كند . هر ولىّ و سرپرستى كه نسبت به كودك بدين شيوه رفتار كند خوى فرشتگان را به دست آورده و آن را دربارهء كودكان به كار برده و بدين وسيله مانند فرشتگان به درجهء قرب پروردگار جهانيان رسيده ، و با پيامبران و مقرّبان و صدّيقان قرين گشته است . قول پيامبر خدا ( ص ) كه فرموده است : « من و سرپرست يتيم در بهشت مانند اين دو انگشتيم » ، « 38 » صبر نيمى از ايمان است ( 1 ) بدان ايمان گاهى تنها بر تصديق به اصول دين اطلاق مىشود ، و گاهى آن را به

--> ( 38 ) سنن ترمذى ، 8 / 107 آن را صحيح دانسته ، و در حديث اضافه شده كه آن حضرت به دو انگشت سبّابه و وسطاى خود اشاره فرمود .