أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ . « 142 » وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ . « 143 » پس در نعمتى كه خدا بر آدمى ارزانى داشته بينديش كه چگونه او را از اين مرحله پستى و خوارى و كثافت به اين مقام بلند و بزرگوارى منتقل ساخته و پس از معدوم بودن ، موجود و پس از مرده بودن زنده و پس از كرى سخنگو و پس از نابينايى بينا و پس از ناتوانى توانا و پس از نادانى دانا و پس از گمراهى هدايت يافته و پس از عجز نيرومند و پس از فقر ثروتمند شده است ، در حالى كه بر حسب ذات ( لا شىء ) هيچ بوده و چه چيز از لا شىء ، هيچ پست‌تر و چه كمى از نيستى محض كمتر است ؟ سپس به لطف خدا چيزى شده و خدا او را از خاك پست و نطفه‌اى كثيف پس از عدم محض آفريد تا پستى ذاتش را به او بشناساند و بدين وسيله خود را بشناسد و به اين دليل نعمت را بر انسان كامل كرد تا با آن پروردگارش را شناخته و از شكوه تو عظمتش آگاه شود ، و بداند كه بزرگى سزاوار هيچ كس جز خدا نيست ، از اين رو خدا بر او منت نهاده و فرموده است : أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ ، وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ ، وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ . « 144 » و در آغاز ، پستى انسان را معرفى كرده و فرموده است : أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنى ، ثُمَّ كانَ عَلَقَةً - آنگاه نعمتهايى كه به او داده بر شمرده و فرموده است : فَخَلَقَ فَسَوَّى فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى « 145 » ، تا با زاد و ولد ، وجودش دوام يابد چنان كه در آغاز وجودش او را ابداع فرموده است . بنابراين كسى كه چنين آغاز

--> ( 142 ) يس / 77 : آيا انسان نديد ( نمىداند ) كه ما او را از نطفهء بىارزش آفريديم ، و او ( چنان صاحب قدرت و شعور و نطق شد كه ) به مخاصمهء آشكار برخاست ! ( 143 ) روم / 20 : از نشانه‌هاى او اين است كه شما را از خاك آفريد سپس انسانهايى شديد و در روى زمين انتشار يافتيد . ( 144 ) بلد / 9 - 11 : آيا براى او ( انسان ) دو چشم قرار نداديم ؟ ( 9 ) و يك زبان و دو لب ؟ ( 10 ) و او را به خير و شرّش هدايت كرديم . ( 11 ) ( 145 ) قيامه / 38 - 40 : آيا او نطفه‌اى از منى كه در رحم ريخته مىشود نبود ؟ ( 38 ) سپس به صورت خون بسته درآمد ، و او را آفريد و موزون ساخت ؟ ( 39 ) و از دو زوج مذكر و مؤنث آفريد . ( 40 )