الفيض الكاشاني

263

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

گامهاى عابدان و دانشمندان است ، چرا كه آنها خود را در اظهار عبادات شبيه به نيرومندان مىسازند در حالى كه دلشان قدرت اخلاص را ندارد و با ريا اعمالشان باطل مىشود و دريافتن آن دشوار است . آزمايش آن اين است كه بر نفس خويش عرضه بدارد كه اگر به او بگويند : عمل خود را پنهان دار تا مردم به عابد ديگرى اقتدا كنند و برايت در پنهان ساختن عمل همان پاداش آشكار ساختن باشد ؛ پس اگر قلبش مايل شود كه تنها به او تأسى جويند و او عمل را آشكار سازد انگيزهء او بر عمل رياست نه طلب پاداش و ثواب و تأسى جستن مردم به او و تمايل يافتن به خير ؛ چرا كه مردم با نگريستن به ديگرى به كار خير رغبت خواهند كرد و پاداش او با پنهان ساختن عمل بيشتر خواهد بود . پس اگر غرضش رياكارى در برابر مردم نيست چرا قلبش به اظهار عمل مايل است از اين رو بايد بنده از نيرنگهاى نفس بپرهيزد ، چرا كه نفس بسيار فريبكار است و شيطان در كمين و دوستى مقام و جاه بر قلب غالب است و اعمال آشكار كمتر از آفتها سالم مىماند . پس شايسته نيست كه هيچ چيز را با ايمنى از ريا معادل سازد و ايمنى از ريا در پنهان ساختن عمل است ، و در آشكار ساختن اعمال خطرهايى است كه امثال ما توان مقابلهء با آنها را نداريم . بنابراين پرهيز از اظهار عمل براى ما و تمام ضعيفان سزاوارتر است . قسم دوّم آن است كه پس از فراغت از عمل آن سخن بگويد و حكم آن همان حكم آشكار ساختن خود عمل است و خطر اين بيشتر است ، زيرا هزينهء سخن گفتن بر زبان آسان است و گاه در نقل عمل انجام شده مبالغه و افزون وجود دارد و نفس از اظهار ادّعاها سخت لذّت مىبرد ، جز اين كه اگر ريا به دو راه يابد سپس در تباه ساختن عبادت گذشته پس از فراغت از آن اثر بگذارد از اين جهت آسان‌تر است و اين عمل جايز است دربارهء كسانى كه قلبى قوى و اخلاصى كامل دارند و مردم در نظرشان كوچكند و نكوهش و ستايش مردم براى ايشان يكسان و جايز است عمل انجام شده را در نزد كسى