وامىدارد . اين درجه نزديك به درجهء قبل است و قصد ثواب كه در واداشتن او به عمل مستقل نيست ، گناه و خشم الهى را از او بر طرف نمىسازد . درجهء سوم اين است كه قصد ثواب با قصد ريا برابر باشد ، به طورى كه اگر يكى باشد و ديگرى نباشد انگيزهء انجام كار را ندارد و چون هر دو انگيزهء جمع شود ميل به كار پيدا مىشود يا هر يك از ثواب و ريا به گونه‌اى باشد كه اگر يكى از آنها فراهم شود مىتواند او را به عمل وادارد در مورد چنين شخصى بايد گفت آنچه اصلاح كرده با آنچه تباه كرده برابر است و اميدواريم كه بدهكار نشود ، يعنى نه ضرر كند و نه بهره ببرد يا ثواب او به همان ميزان كيفرش باشد ؛ ولى ظاهر روايات دلالت دارد كه چنين شخصى سالم نمىماند يعنى ثواب و عقابش برابر نيست و ما در كتاب اخلاق در اين باره سخن گفته‌ايم . درجهء چهارم اين است كه مطلّع شدن مردم از عبادت او در نظرش ترجيح داشته باشد و نشاط او را در عبادت تقويت كند و اگر اطّلاع مردم هم نباشد عبادت را ترك نمىكند ( قصد عبادت در او قوى است ) و اگر تنها قصد ريا بود به عبادت اقدام نمىكرد و گمان ما اين است و خدا مىداند - كه ( در اين صورت ) اصل ثواب از بين نمىرود ولى از ثواب كاسته مىشود يا به اندازهء قصد ريا كيفر مىشود و به اندازهء قصد ثواب به ثواب مىرسد و امّا گفتار پيامبر ( ص ) كه : « خداوند مىفرمايد نسبت به شرك از همه بىنيازترم » . « 79 » بر موردى حمل شده كه قصد ثواب و ريا برابر باشد يا قصد ريا بيش از ثواب باشد . ركن دوم : چيزى كه با آن ريا مىشود ( 1 ) كه همان عبادات است و اين دو قسم مىشود :

--> ( 79 ) اين حديث را ابن ماجه ، در ( سنن ) ، به شمارهء 4205 ، روايت كرده و پيش از اين گذشت ، و احمد نيز آن را روايت كرده است و رجال روايتى او رجال صحيح است .