1 - ريا در اصول عبادات ، 2 - ريا در اوصاف عبادات . قسم اول كه از همه شديدتر است ، ريا در اصول عبادت است كه خود سه درجه دارد : نخستين درجهء ريا در اصل ايمان است كه شديدترين انواع ريا مىباشد و چنين رياكارى در دوزخ مخلّد است ، زيرا او كسى است كه شهادتين را بر زبان مىآورد در حالى كه باطنش آكنده از تكذيب است ، ليكن به اسلام ظاهرى ريا مىكند . خداوند متعال در چند جاى قرآن از اين نوع رياكارى ياد كرده است : إِذا جاءَكَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ « 80 » ؛ يعنى انسان از گفتارشان پى به باطنشان مىبرد . خداى متعال مىفرمايد : وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ . وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ « 81 » تا آخر آيه . و فرمود : وَ إِذا لَقُوكُمْ قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ . « 82 » و فرمود : يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا . « 83 » آيات قرآنى دربارهء منافقان بسيار است و در آغاز ظهور اسلام نفاق و رياكارى به خاطر رسيدن به بعضى اهداف در ميان كسانى كه به ظاهر مسلمان مىشدند بسيار بود ؛ ولى در زمان ما چنين ريايى اندك است . امّا نفاق در ميان كسانى كه در باطن دين ندارند و منكر بهشت و

--> ( 80 ) منافقون / 2 : هنگامى كه منافقان نزد تو مىآيند مىگويند ما شهادت مىدهيم كه حتما تو رسول خدايى - خداوند مىداند كه تو قطعا رسول او هستى - ولى خداوند شهادت مىدهد كه منافقان دروغگويند . ( 81 ) بقره / 203 - 204 : بعضى از مردم كسانى هستند كه گفتار آنها در زندگى دنيا مايهء اعجاب تو مىشود ، و خداوند بر آنچه در دل ( پنهان مىدارند ) گواه است ( در حالى كه ) آنان سرسخت‌ترين دشمنانند . ( نشانه اين است كه ) هنگامى كه روى بر مىگردانند كوشش در راه فساد در زمين مىكنند . ( 82 ) آل عمران / 119 : هنگامى كه شما را ملاقات مىكنند ( به دروغ ) مىگويند ايمان آورده‌ايم ، امّا هنگامى كه تنها مىشوند ، از شدّت خشم بر شما سر انگشتان خود را به دندان مىگزند . ( 83 ) نسا / 142 : در برابر مردم ريا مىكنند و خدا را جز اندكى ياد نمىنمايند .