ملكوت آسمان و زمين و تنظيم دنيا و آخرت و وابسته‌هاى به آن ، كمال حقيقى است كه هر كس به آنها متّصف شود به خداى متعال نزديك مىشود . پس از مرگ كمال نفس است كه باقى مىماند و اين معرفت پس از مرگ براى عارفان نورى است كه در برابر و سمت راست آنها حركت مىكند و آنان عرض مىكنند : پروردگارا ، نور ما را كامل فرما ؛ يعنى اين معرفت سرمايه‌اى است كه انسان را به كشف آنچه در دنيا كشف نشده مىرساند ؛ چنان كه اگر كسى به همراه خود چراغى كم نور داشته باشد مىتواند سبب زياد شدن نور به وسيلهء چراغ ديگر باشد كه از آن نور مىگيرد و اين نور با آن نور اندك به عنوان مكمّل ، كاملتر مىشود و هر كس اصل چراغ را به همراه نداشته باشد ، طمعى به افزايش نور نخواهد داشت . پس كسى كه اصل معرفت خداى سبحان را نداشته باشد طمعى به داشتن نور نخواهد داشت و مانند كسى است كه در تاريكيها گرفتار شده و نمىتواند از آن بيرون آيد ؛ سرگردان مىماند بلكه مانند تاريكيهايى در دريايى ژرف است كه موجى آن را بپوشاند كه از فراز آن موجى است و بر فراز آن ابرى است ، تاريكيهايى است كه پاره‌اى از آنها بر فراز پاره‌اى است . « 24 » در اين صورت سعادت منحصر بشناخت خداى متعال است و جز معرفت خدا ديگر معارف يا هرگز فايده‌اى ندارد مانند : شعرشناسى و شناخت نسبهاى عرب و غير عرب ، و يا بعضى معارف بهره دارد و به شناخت خدا كمك مىكند ؛ مانند شناخت لغت عرب و تفسير و فقه و روايات ؛ زيرا شناخت لغت عرب به شناخت تفسير قرآن كمك مىكند و شناخت تفسير به شناخت محتواى قرآن از قبيل چگونگى عبادات و كارهايى كه موجب تزكيه نفس است كمك مىكند و شناخت راه تزكيه نفس موجب مىشود كه نفس به شناخت خدا راه يابد ؛ چنان كه خداوند فرموده است : قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها « 25 » و فرمود :

--> ( 24 ) اقتباس از سورهء نور / 40 : يا همچون ظلماتى است در يك درياى پهناور ، كه موج آن را پوشانيده و بر فراز آن موج ديگرى است و بر فراز آن ابرى تاريك ، ظلمتهايى است يكى بر فراز ديگر . . تا آخر . ( 25 ) شمس / 10 : هر كس نفس خود را تزكيه كرد رستگار شد .