دفع مىكند و اگر در دستت نان و گوشت باشد و سگ هم گرسنه حمله مىكند و با فرياد دفع نمىشود ، بنابراين دلى كه خالى از غذاى شيطان است تنها با ياد خدا شيطان از آن منزجر مىشود ، ولى اگر شهوت بر دل غالب شود ذكر خدا نمىتواند شيطان را از درون دل بيرون كند ، پس شيطان در درون دل مستقّر مىشود . امّا دلهاى تقوا پيشگان را كه از هوى و صفات نكوهيده خالى است ، شيطان به خاطر شهوتها نمىكوبد بلكه آنگاه آن را مىكوبد كه غافل و از ياد خدا خالى باشد ، و هرگاه به ياد خدا برگردد شيطان دور مىشود . دليل آن يكى گفتار خداى متعال : فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ . * « 155 » و ديگر آيات و رواياتى است كه راجع به ذكر ( خدا ) وارد شده است . پس اگر انتظار دارى كه به محض ياد خدا شيطان از تو دور شود چنان كه از تقوا پيشگان دور مىشود ، انتظار محالى است و مانند كسى هستى كه انتظار دارد پيش از پرهيز در حالى كه معده پر از غذاست دوا بخورد و سودمند واقع شود همانطور كه نوشيدن دوا براى كسى كه پرهيز كرده و معده را تهى ساخته سودمند واقع مىشود ، ياد خدا دواست و تقوا پرهيزى است كه دل را از شهوتها خالى مىكند . پس هرگاه ياد خدا وارد دلى شود كه فارغ از غير خداست ، شيطان از آن دور مىشود چنان كه بيمارى با وارد شدن دوا به معدهء خالى از غذا بر طرف مىشود . خداى متعال فرموده است : إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ . « 156 » و نيز فرمود : كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَ يَهْدِيهِ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ . « 157 » هر كس با علمش به شيطان كمك كند دوست اوست ، اگر چه با زبان خدا را ياد كند ، اگر مىگويى : حديث ياد شده بطور مطلق دلالت دارد كه ذكر خدا شيطان را دور مىكند ، بايد درك كنى كه بيشتر ادلّه عامى كه در شرع آمده

--> ( 155 ) اعراف / 199 : به خدا پناه بر . ( 156 ) ق / 37 : در اين تذكّرى است كه براى آن كس كه عقل دارد . ( 157 ) حج / 4 : بر او نوشته شده كه هر كس ولايتش را برگردن نهد بطور مسلم گمراهش مىسازد و به آتش سوزان راهنمايىاش مىكند .