هستند . خداى متعال فرمود : وَ لا تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ « 32 » در هر كس خشم نباشد از تمرين نفس خود عاجز آيد و تمرين ( نفس ) كامل نمىشود مگر آن كه خشم بر شهوت غالب آيد و در هنگام تمايل به شهوتهاى پست بر نفس خويش خشمگين شود . بنابراين نبودن خشم در انسان نكوهيده است امّا تنها خشمى كه به فرمان عقل و دين باشد ستوده است . چنين خشمى هر جا اعمال غيرت لازم باشد برانگيخته مىشود و هر جا بردبارى نيكو باشد به خاموشى مىگرايد و حفظ غضب در حّد اعتدال همان استقامتى است كه خداوند بندگان خود را به آن مكلّف ساخته است و حّد وسطى است كه پيامبر خدا ( ص ) آن را توصيف كرده ، آنجا كه فرموده است : « بهترين چيزها حّد ميانى آنهاست » « 33 » ، بنابراين هر كس خشمش به سستى گرايد تا آنجا كه خوارى و ستم را بناحق تحمل و احساس بىغيرتى و پستى نفس كند لازم است خود را درمان كند تا نيروى خشمش قوى شود و هركه خشمش به افراط گرايد تا آنجا كه او را به بىباكى ارتكاب كارهاى زشت بكشاند ، بايد نفس خود را درمان كند تا قدرت خشم را درهم بشكند و در ميانهء راه حق كه صراط مستقيم و ميان دو طرف است بايستد ، و آن صراط از مو باريكتر و از شمشير تيزتر است و اگر از رسيدن به نقطهء ميانى ناتوان شود سعى كند تا به آن نزديك شود . خداى متعال مىفرمايد : وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ « 34 » و چنين نيست كه هر كس نتواند تمام خوبيها را انجام دهد لازم باشد همهء بديها را انجام دهد ، ولى بعضى از بديها از بعضى آسانتر ، و بعضى خوبيها از بعضى برتر است . اين بود حقيقت خشم و درجات آن .

--> ( 32 ) نور / 2 : و هرگز در دين خدا رأفت ( و محبّت كاذب ) شما را نگيرد . ( 33 ) اين حديث را بيهقى در الشعب به صورت مرسل روايت كرده و پيش از اين گذشت . ( 34 ) نساء / 129 : و هرگز نمىتوانيد ( از نظر محّبت قلبى ) در ميان زنان ، عدالت كنيد ، هر چند بكوشيد ؟ ولى بكلّى تمايل خود را متوجّه يك طرف نسازيد كه ديگرى را به صورت بلا تكليف در آوريد .