بر زمين افتد و بر اثر خشم بسيار توان دويدن و بر پا ايستادن را از دست بدهد و حالت غش بر او عارض شود ، و بسا كه جمادات و حيوانات را بزند مثلا كاسه را به زمين بزند و گاه كه بر سر سفره خشمگين شود ظروف غذا را درهم بشكند و گاه كارهاى ديوانگان از او سر بزند و در و ديوار و حيوانات را دشنام دهد و آنها را مانند انسان مخاطب قرار دهد و بگويد : من چقدر از دست تو رنج بكشم و نظير اين سخنان تا آنجا كه بسا حيوانى با لگد به سينه‌اش بكوبد و او نيز مقابلهء به مثل كند و با لگد به سينهء حيوان بكوبد . امّا اثر خشم آن است كه در دل نسبت به شخص مورد خشم ، كينه و حسد و بدى نهفته است و نيز سرزنش كردن او بر بديها و غمگين شدن از شادى او و تصميم بر آشكار ساختن راز او و پرده درى و ريشخند او و ديگر كارهاى زشت نسبت به او . اين است نتيجهء خشم بسيار . امّا اثر ضعف غيرت اين است كه آدمى از آنچه موجب عار و ننگ است ناراحت نمىشود ، از قبيل وارد شدن فساد در محارم و همسر و كنيز ، و تحمّل خوارى از افراد پست ، و كوچكى نفس و خوارى كه اين نيز نكوهيده است ؛ زيرا از نتايج آن بىغيرتى نسبت به كارهاى حرام است و آن خشونت است . پيامبر ( ص ) فرمود : « همانا سعد بسيار با غيرت است و من بيش از سعد غيورم و خدا از من غيورتر است . » « 30 » هدف از آفرينش غيرت حفظ نسبهاست و اگر مردم نسبت به آن بىتفاوت باشند نسبها با هم در آميزد . از اين رو گفته شده : در مردان هر امّتى كه غيرت باشد زنانشان محفوظ مىمانند و نشانهء ضعيف بودن خشم سستى و سكوت در هنگام ديدن كارهاى زشت است ، پيامبر ( ص ) فرمود : « بهترين امتّم خشن‌ترين آنهايند » « 31 » ، يعنى آنها كه در امور دين تند و خشن

--> ( 30 ) اين حديث را مسلم در ( صحيح ) ، ج 4 ، ص 211 از حديث مغيرة بن شعبه روايت كرده كه پيامبر خدا ( ص ) فرمود : « اتعجبون من غيرة سعد فو الله لانا اغير منه والله اغير منى » آيا از غيرت سعد تعجّب مىكنيد به خدا من از سعد غيورترم و خدا از من غيورتر است . ( 31 ) اين حديث را طبرانى در الاوسط روايت كرده و در سند آن بغنم بن سالم بن قنبر موجود است و او كذّاب است چنان كه در مجمع الزوائد ، ج 8 ، ص 68 آمده است « خيار امّتى احداوهم »