الفيض الكاشاني

235

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

است كه انسان به اندازه‌اى غذا بخورد كه نه احساس سنگينى معده كند و نه احساس گرسنگى ، بلكه از شكم فراموش كند كه هرگز گرسنگى در آن مؤثّر نشود زيرا هدف از غذا خوردن زنده ماندن و توان يافتن بر عبادت است ، و سنگينى معده مانع از عبادت مىشود ، و درد گرسنگى نيز دل را سرگرم مىكند و از عبادت باز مىدارد ؛ پس هدف اين است كه معتدل غذا بخورد بطورى كه اثر خوردن در او باقى نماند تا به فرشتگان شبيه شود ، زيرا فرشتگان منزّه از سنگينى غذا و درد گرسنگى هستند ، و آخرين هدف انسان اقتدا كردن به آنهاست ، و هر گاه انسان از سيرى و گرسنگى رهايى نداشته باشد ، پس از حالت متوسّط كه اعتدال است دور تر خواهد شد . مثل انسان در دورى از اين طرفهاى مخالف ( افراط و تفريط ) و رعايت حدّ وسط مانند مورچه‌اى است كه در وسط حلقهء ( فلزّى ) بيفتد كه در آتش داغ شده و بر روى زمين افتاده است . مورچه كه به وسيلهء حلقه احاطه شده از گرماى آن مىگريزد و نمىتواند از زير حلقه بيرون رود . پس همواره در حال گريز است تا در مركز و وسط حلقه آرام بگيرد و اگر بميرد در همان جا خواهد مرد زيرا وسط حلقه نسبت به اطراف آن گرماى كمترى دارد ؛ همچنين تمايلات انسان به انسان محيط ( و انسان محاط است ) است همانند حلقه كه به مورچه محيط است و فرشتگان از اين حلقه بيرونند و راهى براى بيرون شدن انسان نيست در حالى كه او مىخواهد در بيرون بودن از اين حلقه به فرشتگان شبيه شود . بنابراين شبيه‌ترين حالات انسان به فرشتگان دورى از حلقه است و دورترين جاها از اطراف حلقه وسط آن است نتيجه آن كه در تمام اين حالات مخالف ( افراط و تفريط ) حدّ وسط ( وسط حلقه ) مطلوب است ، و پيامبر ( ص ) در گفتار خود از اين حالت به « خير الامور اوسطها » « 73 » تعبير فرموده و خداى متعال در قرآن به آن اشاره فرموده است : كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا . هر زمان انسان احساس گرسنگى و سيرى نكند عبادت و انديشيدن برايش آسان مىشود و در نفس خود احساس سبكى مىكند

--> ( 73 ) حديث را بيهقى در الشعب به صورت مرسل روايت كرده و پيش از اين گذشت .