كه دوست ندارد كه در دلش ثابت بماند آنگاه به آن محاسبه مىشود ؟ پيامبر ( ص ) فرمود : شايد شما سخنى را مىگوييد كه بنى اسرائيل گفتند : شنيديم و اطاعت نكرديم ، بگوييد : شنيديم و اطاعت كرديم پس خداى متعال با فرو فرستادن اين آيه بر آنها گشايش نازل فرمود : لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها . « 180 » مىگويم : در احتجاج « 181 » از طريق شيعه روايتى از امير المؤمنين ( ع ) در ضمن حديثى طولانى رسيده است « اين آيه [ 284 بقره ] بر پيامبران و امتّهاى پيشين عرضه شد به سبب سنگين بودنش از پذيرش آن سرباز زدند ، ولى پيامبر خدا ( ص ) آن را پذيرفت و بر امّتش عرضه داشت . آنها نيز قبول كردند ، و چون خداى سبحان پذيرش آنها را ديد با علم به اين كه توان آن را ندارند فرمود حال كه امّت تو اى پيامبر اين آيه را با همهء سختيهايش پذيرفتند با اين كه ديگر امّتها نپذيرفتند بر من لازم است كه آن [ بار سنگين ] را از دوش امّتت بردارم ، و فرمود : لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » . ابو حامد مىگويد : از اين آيه آشكار مىشود كه هر كارى از كارهاى قلب كه در اختيار و توان انسان نيست آدمى به آن مؤاخذه نمىشود ، و اين است پرده بردارى از اين اشتباه . تمام كسانى كه گمان مىكنند هرچه بر دل بگذرد حديث نفس نام دارد ، و كسانى كه ميان اين سه قسم فرق نگذارند ناگزير در اشتباه مىافتند . چگونه انسان در برابر كارهاى قلبى مؤاخذه نشود در حالى كه تكبّر ، خود پسندى ، ريا كارى ، نفاق ، بخل و همهء پليديها از كارهاى قلب است ، بلكه گوش و چشم و دل تماما مورد سؤال واقع مىشوند ، يعنى كارهايى كه در اختيار انسان است ، بنابراين اگر چشم بىاختيار به نامحرمى بيفتد مؤاخذه نمىشود و اگر دوباره نگاه كند مؤاخذه خواهد شد چون امرى اختيارى است . و همچنين آنچه به دل خطور مىكند همين حكم را دارد ، بلكه دل به مؤاخذه شدن

--> ( 180 ) بقره / 286 : خداوند هيچ‌كس را جز به اندازه توانايىاش تكليف نمىكند . حديث فوق را مسلم ( در صحيح ) ، ج 1 ، ص 80 روايت كرده است . ( 181 ) احتجاج ، ص 117 .