حالى كه باطن وى پليد باشد ، زيرا دنيا عالمى است كه اشتباه در آن بسيار است ، امّا صورتى كه در خيال حاصل مىشود بر اثر تابش جهان ملكوت بر باطن دل است و حكايت از صفت واقعى مىكند و با آن مطابق است ، چرا كه صورت در عالم ملكوت تابع صفت واقعى است و بناچار معناى زشت را به صورت زشت مىبيند . از اين‌رو شيطان را به صورت سگ و قورباغه و خوك و ديگر صورتها مىبيند ، و فرشته را به صورتى زيبا ، و آن صورت نشان صورتهاى معنوى است و براستى آن را نشان مىدهد ، بدين سبب ديدن ميمون و خوك در خواب دلالت بر انسانى پليد دارد ، و گوسفند بر انسان آرام و بىآزار دلالت مىكند ، تمام بخشهاى خواب و تعبير چنين است . يعنى اسرار شگفت آورى در آن نهفته است كه از شگفتيهاى علوم مربوط به قلب است ، و شرح آن مناسب با علم ( معامله ) نيست . تنها هدف اين است كه اين حقيقت تصديق شود كه شيطان براى صاحبدلان آشكار مىشود ، و همچنين فرشته يك بار از راه مجسّم شدن در خواب ، و يك بار از راه حقيقت بر صاحبدلان ظاهر مىگردد و بيشتر مجسّم شدن به صورتى است كه نشان دهندهء معنايى است كه حقيقت معنى نيست ، بلكه صورت معنى است ، جز اين كه وى با چشم واقعا آن را مشاهده مىكند و تنها صاحب كشف و شهود به ديدن آن موفّق مىشود نه كسى كه در پيرامون اوست ، مانند شخص خوابيده . شرح امورى كه بنده به آن مؤاخذه مىشود ( 1 ) اين امور عبارتند از وسوسهء دلها و همّت و خاطره‌ها و نيّت آن و وسوسه‌هايى كه به آن مؤاخذه نمىشود و مورد عفو قرار مىگيرد . بايد دانست كه بحث در اين مورد كار دشوارى است زيرا آيات و رواياتى مخالف با هم در اين مورد وارد شده است كه جمع ميان آنها تنها براى دانشمندان دين امكان‌پذير است از پيامبر ( ص ) روايت شده كه فرمود : « از امّت