كند چنانچه محلّ آن باقى است به جا آورد و گرنه نماز او صحيح است ، و كسى كه در غير ركن شكّ كند پيش از دخول در ركن ديگر آن را تدارك كند . اگر پس از اداى ركن دچار شكّ شود اعتنا نكند . چنانچه مورد شكّ ، سجود يا تشهّد يا قنوت باشد قضاى آن را به جا آورد ، و اگر در هر يك از اينها شكّ كند اگر محلّ باقى است آن را به جا آورد ، و اگر محلّ آن گذشته و وارد فعل ديگرى از افعال نماز شده است اعتنا نكند . كسى كه يك ركعت يا بيشتر بر نماز افزوده نمازش باطل است ، هر چند از روى سهو باشد ، در اين مورد قول ديگرى نيز گفته شده است . اگر نماز را ناقص ادا كرده آن را تمام كند هر چند پس از فراغ از آن باشد ، و بنا بر رأى شيخ صدوق به استناد روايات صحيح و مستفيض اگر چه فعل منافى هم به جا آورده باشد . اگر منافى از جمله چيزهايى باشد كه نماز را باطل مىكند خواه به عمد و يا به سهو بنابر قول اكثر واجب است نماز را اعاده كند ، مانند حدث و فعل كثيرى كه انسان را از صورت نمازگزار خارج كند و اين به سبب اخبار معتبرى است كه حمل آنها بر استحباب نيز قابل امكان است و بسا به نمازهاى غير چهار ركعتى اختصاص داشته باشند . مسألة : كسى كه يك سجده يا تشهّد اوّل را تا رسيدن به ركوع فراموش كند ، ( 1 ) يا در نماز به سهو سخن گويد ، يا در غير محلّ خود سلام دهد ، يا ميان چهار ركعت و بيشتر شك كند ، يا نمىداند نمازش را زياد يا كم كرده ، يا نمىداند ركوعى را زياد كرده يا كم به جا آورده ، يا سجده‌اى كم و يا اضافه كرده و از محلّ آنها تجاوز كرده ، يا قيام و قعودى در غير محلّ آنها مرتكب شده است در هر يك از اين موارد بايد دو سجده سهو كه مرغمتين گفته مىشوند براى به خاك مالاندن دماغ شيطان به جا آورد . گفته شده است : در برابر هر زياده و نقصانى كه در نماز مرتكب شود اين دو سجده را انجام دهد . محلّ اداى آنها پس از گفتن سلام نماز است ، چنان كه در اخبار صحيح مستفيض « 12 » آمده است ؛ و گفته‌اند : به استناد حديثى قبل از سلام است ، و نيز گفته شده اگر دو سجده سهو

--> ( 12 ) وسائل ، ابواب خلل واقع در نماز ، باب 32 .