بدان سبب امام قرار داده شده تا از او پيروى كنند ، چون او به ركوع رود آنها ركوع كنند و هنگامى كه به سجده رود آنها هم سجده كنند . » « 37 » شيخ صدوق گفته است : برخى از مأمومين نمازشان باطل است ؛ آنها كسانى هستند كه در ركوع و سجود و سر برداشتن از سجده بر امام پيشى مىگيرند . بعضى از آنها تنها ثواب يك نماز عايدشان مىشود و آنان كسانى هستند كه افعال نماز را مقارن با امام انجام مىدهند . دسته‌اى از آنها كه در همه چيز از امام متابعت مىكنند ثواب بيست و چهار ركعت به آنها داده مىشود ، آنان كسانى هستند كه پس از رفتن امام به ركوع ، ركوع مىكنند ، و پس از او به سجده مىروند ، و پس از او سر از سجده برمىدارند . « 38 » غزّالى مىگويد : شايسته نيست مأموم مقارن با امام ركوع و سجود كند ، بلكه بايد در افعال متأخّر از او باشد ، و هنگامى به سجود رو آورد كه پيشانى امام به موضع سجده رسيده باشد ، صحابه همين‌گونه به پيامبر خدا ( ص ) اقتدا مىكردند . همچنين زمانى براى ركوع خم شود كه امام كاملا به حدّ ركوع رسيده باشد . گفته‌اند : مردمى كه از نماز فارغ مىشوند سه گونه‌اند : بعضى نمازشان برابر با بيست و پنج نماز است و آنها كسانى هستند كه تكبيرات و ركوع را پس از ركوع امام به جا آورده‌اند . گروهى تنها به ثواب يك نماز رسيده‌اند ؛ اينها آنانى هستند كه افعال نماز را مقارن با امام انجام داده‌اند ؛ و دسته‌اى بدون نماز از محل خارج مىشوند و اينها كسانى هستند كه در افعال بر امام پيشى گرفته‌اند . در اين امر اختلاف است كه آيا هنگامى كه امام در حال ركوع است بايد منتظر بماند تا كسانى كه وارد مسجد مىشوند به نماز او بپيوندند و ثواب جماعت و فضيلت همين ركعت را درك كنند ؟ شايد اين انتظار ، اگر با اخلاص همراه باشد ، و براى مأمومين حاضر تفاوتى ايجاد نكند اشكالى نداشته باشد ، زيرا مراعات حقّ آنان در ترك طولانى كردن ركوع است . مىگويم : جابر جعفى از ابى جعفر امام باقر ( ع ) در بارهء همين مسأله پرسيد ، امام

--> ( 37 ) المصابيح بغوى ، ج 1 ، ص 77 به طور مبسوطتر ، سنن ابن ماجه ، شماره 1238 . ( 38 ) بحار ، ج 18 ، ص 627 .