فرمود : « اى جابر ! چقدر پرسش تو شگفت‌آور است ، به اندازه دو برابر ركوع خود منتظر باش اگر ملحق نشدند سر از ركوع بردار . » « 39 » اگر مأموم پيش از امام سر از ركوع يا سجود بردارد . يا براى اداى آنها خم شود بايد به حال اوّل خود برگردد . گفته شده است كه در صورت فراموشى وظيفه او برگشتن است ليكن اگر به عمد مرتكب اين كار شده به سبب زيادتى ركن نماز او باطل است . بيشتر روايات معتبر قول اوّل را تأييد مىكنند هر چند قول دوّم مشهورتر است ؛ و جايز است كه زيادتى عمدى ركن در اين جا بخشيده باشد . در اين كه آيا متابعت امام در اقوال واجب است يا مستحبّ ، بيشتر اصحاب ما ( شيعه ) قائل به استحبابند ، ليكن متابعت احوط است . 11 - امام بايد شش تكبير افتتاحيّه را آهسته ، و تكبيرة الاحرام را بلند بگويد ( 1 ) و همهء اذكار بويژه تشهّد را به نحوى ادا كند كه كسانى كه در پشت سر اويند بشنوند ، و مأمومين پشت سر او نبايد صداى خود را به امام بشنوانند . مأموم در پشت سر امام شيعى نبايد حمد و سوره بخواند بلكه در نماز جهريّه به هنگام خواندن حمد و سوره بايد سكوت كند ، و در نماز اخفاتيّه ممكن است تسبيح بخواند . در حديث از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « امير مؤمنان ( ع ) مىفرمود : كسى كه در پشت سر امامى كه به او اقتدا كرده حمد و سوره بخواند بر غير فطرت خود مبعوث خواهد شد . » « 40 » در اين مورد اخبار ديگرى از اهل بيت ( ع ) روايت شده است . بلى ، اگر نماز جهريّه باشد و او حتّى همهمه امام را نشنود مستحبّ است حمد و سوره را بخواند ، چنان كه در روايات معتبر آمده « 41 » ؛ و در برخى از اين روايات است كه اشكالى ندارد كه سكوت كند يا حمد و سوره بخواند . همچنين هر گاه ديرتر به نماز رسيده و مشغول يكى از دو ركعت

--> ( 39 ) تهذيب ، ج 1 ، ص 259 . ( 40 ) كافى ، ج 3 ، ص 378 ؛ تهذيب ، ج 1 ، ص 330 . ( 41 ) كافى ، ج 3 ، ص 377 ، شماره 2 و 3 ؛ علل الشرايع ، ص 116 ، تهذيب ، ج 1 ، ص 254 ؛ استبصار ، ج 1 ، ص 427 .