صادق ( ع ) روايت شده و گفتار پيامبر ( ص ) كه فرموده است : « امام ضامن و اذان گو امين است » « 15 » بر همين امر يا بر اذكارى كه مأموم سهوا ترك مىكند حمل مىشود ؛ البتّه بجز تكبيرة الاحرام ، چنان كه در همان كتاب از عمّار ساباطى « 16 » نقل شده كه از ابى عبد اللّه ( ع ) در باره مردى پرسيد كه در پشت سر امام جماعت پس از گفتن تكبيرة الاحرام دچار شكّ شده و در نتيجه ديگر كلمه‌اى بر زبان نياورده و تكبير و تسبيح نگفته ، و تشهد نخوانده و سلام نگفته است ، امام ( ع ) فرمود : « هر گاه در پشت سر امام شكّ كرده نمازش درست است و چيزى بر او نيست و دو سجده سهو هم لزومى ندارد » ، زيرا امام ضامن نماز كسى است كه در پشت سرش نماز مىگذارد . محمّد بن سهل از امام رضا ( ع ) روايت كرده كه فرموده است : « امام شكوك كسى را كه در پشت سر او نماز مىگزارد بجز تكبيرة الاحرام بر عهده دارد . » « 17 » شيخ صدوق گفته است : آنچه ابو بصير از امام صادق ( ع ) نقل كرده به هنگامى كه از آن حضرت پرسيده است : آيا امام ضامن نماز مأموم است ؟ امام ( ع ) فرموده است : « نه » ، با خبر عمّار ساباطى و حديث مذكور از امام رضا ( ع ) منافات ندارد ؛ زيرا امام در صورتى ضامن نماز مأموم است كه چيزى از نماز بجز تكبيرة الاحرام را سهوا ترك كند ؛ ليكن هر گاه به عمد چيزى را ترك كند امام ضامن نيست . شيخ صدوق گفته است : براى حديث مذكور وجه ديگرى نيز وجود دارد و آن اين است كه امام ضامن نيست نماز را با مأمومين به اتمام برساند ، زيرا ممكن است پيش از اتمام نماز پيشآمدى براى او روى دهد يا متذكّر شود كه وضو ندارد . آنچه اين مطلب را تأئيد مىكند روايت جميل بن درّاج از زراره از امام باقر يا امام صادق ( ع ) است . او مىگويد : من از آن حضرت پرسيدم مردى به امامت با گروهى نماز گزارد ، چون دو ركعت خواند به آنها خبر داد كه او وضو ندارد . امام فرمود : « مأمومين نماز را تمام كنند ،

--> ( 15 ) سنن ابن ماجه ، شماره 981 ؛ سنن ابو داود ، ج 1 ، ص 123 . ( 16 ) الفقيه ، ص 110 ، شماره 199 . ( 17 ) الفقيه ، ص 110 ، شماره 120 .