وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً « 30 » و خلاصهء آنچه در تفسير حكمت گفته شده اين است كه آن عبارت از موعظه‌هاى قرآن و علم و فهم و نبوّت است ، در آن جا كه خداوند متعال فرموده است : وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ ، و آتَيْناهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا « 31 » ، و فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ « 32 » ، و همهء اينها به علم اشاره دارد ، و نيز خداوند عالمان را بر ديگران برترى داده و فرموده است : هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ . خداوند در قرآن كريم ده چيز را كنار هم قرار داده كه عبارت است از پليد و پاكيزه ، فرموده است : قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ « 33 » ، ديگر كورى و بينايى ، تاريكى و روشنى ، سايه و آفتاب ، زندگى و مرگ ، چنانچه در تفسير آنها دقّت كنى در مىيابى كه همهء آنها به علم برگشت دارد ، همچنين خداوند سبحان عالمان و فرشتگان را قرين خويش ساخته و فرموده است : شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ ، و بر اين اكرام خود به آنان افزوده و فرموده است : وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ « 34 » و نيز : قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ و فرموده است : يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ . خداوند درجات مذكور در اين آيه را براى چهار دسته از مؤمنان ذكر كرده ، دربارهء اهل بدر فرموده است : إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ . . . تا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ « 35 » و دربارهء مجاهدان : فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً « 36 » و نسبت به كسانى كه

--> ( 30 ) بقره / 269 : . . . و به هر كس دانش عطا شده و به او خير فراوانى داده شده است . ( 31 ) مريم / 12 : . . . و ما فرمان نبوّت در كودكى به او داديم . ( 32 ) نساء / 54 : . . . هر آينه ما به آل ابراهيم كتاب و حكمت داديم . ( 33 ) مائده / 100 : بگو پليد و پاكيزه برابر نيستند ( 34 ) آل عمران / 7 : . . . در حالى كه تفسير آنها را جز خداوند و راسخان در علم نمىدانند . ( 35 ) انفال / 4 : . . . براى آنان درجاتى است نزد پروردگارشان . ( 36 ) نساء / 95 : . . . خداوند مجاهدانى را كه با مال و جان خود جهاد كردند بر قاعدان برترى بخشيده است .