جاهلان را كه بسماع آن زنده گردند و به سمت علم حيات أبد يابند ، و اين سخنان را مجموعي است كه آن را كليله و دمنه خوانند و در خزاين ملوك هند باشد ، اگر بدست تواني آوردن اين غرض بحصول پيوندد » . و محاسن اين كتاب را نهايت نيست ، و كدام فضيلت از اين فراتر كه از امّت به امّت و ملّت به ملّت رسيد و مردود نگشت ؟ و چون پادشاهي به كسرى نوشروان خفّف اللّه عنه [ 1 ] رسيد - كه صيت عدل و رأفت او بر وجه روزگار باقي است و ذكر بأس و سياست او در صدور تواريخ مثبت ، تا بدان حدّ كه سلاطين اسلام را در نيكوكاري به دو تشبيه كنند ، و كدام سعادت ازين بزرگتر كه پيغامبر او را اين شرف ارزاني داشته است كه ولدت في زمن الملك العادل [ 2 ] ؟ - انوشروان مثال داد تا آن را بحيلتها از ديار هند بمملكت پارس آوردند و به زبان پهلوي ترجمه كرد [ 3 ] . و بناى كارهاى ملك خويش بر مقتضى آن نهاد و اشارات و مواعظ آن را فهرست مصالح دين و دنيا و نمودار سياست خواصّ و عوامّ شناخت ، و آن را در خزاين خويش موهبتي عزيز و ذخيرتي نفيس شمرد ، و تا آخر ايّام يزدجرد شهريار كه آخر ملوك عجم بود بر اين قرار بماند . و چون بلاد عراق و پارس بر دست لشكرهاى اسلام فتح شد و صبح ملّت حقّ بر آن نواحي طلوع كرد ذكر اين كتاب بر أسماع خلفا ميگذشت و ايشان را بدان ميلي و شعفي ميبود تا در نوبت امير المؤمنين ابو جعفر منصور بن محمّد بن عليّ بن عبد اللّه بن العبّاس رضي اللّه عنهم ، كه دوم خليفت بوده است از خاندان عمّ مصطفى صلّى اللّه عليه و رضي عن عمّه ، ابن المقفّع آن را از زبان پهلوي بلغت تازي ترجمه كرد ، و آن پادشاه را بر آن اقبالي [ 4 ] تمام افتاد و ديگر اكابر امّت بدان اقتدا كردند . [ 5 ] و حال علوّ همّت و بسطت ملك او از آن شايع‌تر است كه در شرح آن بإشباعي حاجت افتد . و يكي از آثار باقي آن پادشاه محتشم حضرت [ 6 ] بغداد است كه امروز مركز خلافت و مستقرّ

--> [ 1 ] . ( 5 ) خفّف اللّه عنه ص 7 س 6 ديده شود . [ 2 ] . ( 8 ) ولدت . . . زاده شدم در روزگار پادشاه دادگر . [ 3 ] . ( 10 ) ترجمه كرد فعل مفرد آورده است بجاى جمع ، و چون معطوف بر فعل جمع است بمعني ترجمه كردند باشد . [ 4 ] . ( 19 ) إقبال روى آوردن ، و اقبال بر چيزي : آن را بحسن قبول تلقّي كردن ، به آن علاقه‌مند شدن . [ 5 ] . ( 20 ) از اينجا تا س 14 ص 23 عبارات معترضه است . [ 6 ] . ( 21 ) حضرت رجوع شود به ص 18 حاشيه برس 1 .