نمىرسد به مرتبهء فكر مگر كسى كه خداى عزّ وجلّ تخصيص داده باشد او را به نور توحيد و معرفت « 1 » . فصل [ شناخت خدا با قلب ] حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند « 2 » : اى فرزند آدم ! اگر دل تو را مرغى بخورد سير نمىشود . و چشم تو اگر به قدر سوراخ سوزنى بر بالاى آن گذاشته آن را مىپوشاند . و مىخواهى كه به اين دو باطن آسمانها و زمين را بدانى ! اگر راست مىگويى [ m . b 139 ] اين آفتاب مخلوقى است از مخلوقات خدا ، اگر قدرت دارى كه تند نظر كنى به آن هم‌چنين خواهد بود كه تو مىگويى « 3 » . و مراد آن حضرت از دل پارهء گوشتى است كه دو گوشه دارد و معروف است و از براى اين است كه « 4 » آن را مأكول قرار دادند . و ظاهر است كه به اين باطن آسمانها و زمين را نمىتوان دانست هم‌چنان كه به چشم نمىتوان دانست ؛ زيرا كه اين دو از عالَم شهادتند و چون به اينها عالَم غيب را توان دانست ؟ پس خطاب در اين حديث مخصوص كسى است كه از درجهء حسّ و محسوس تجاوز ننموده باشد . و اشاره به اين طايفه است آنچه خداى عزّ وجلّ فرموده : « لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها » « 5 » يعنى دلها دارند كه به آن چيزى نمىفهمند . امّا كسى كه از درجهء محسوسات تجاوز نموده باشد و به مرتبهء عقل و معقول رسيده باشد - كه صاحبان دلهاى باطنى باشند « 6 » و اشاره به اين شده در آيهء : « إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ » « 7 » يعنى در اين تذكره‌اى است از براى كسى كه دلى داشته باشد -

--> ( 1 ) . مصباح الشريعة : 113 باب 53 . ( 2 ) . فرمودند / a s فرموده . ( 3 ) . الكافي 1 : 93 ح 8 . التوحيد : 455 ح 5 . ( 4 ) . m - كه . ( 5 ) . اعراف : 179 . ( 6 ) . باشند / a باشد . ( 7 ) . ق : 37 .