و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : تفكّر يك ساعت بهتر است از عبادت يك سال « 1 » . و حضرت أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه « 2 » فرمودند : تفكّر دعوت مىكند به نيكى و عمل به آن كردن « 3 » . و نيز فرمودند : آگاه ساز به فكرْ دل خود را . و دور گردان پهلو را در شب از بستر خواب . و از خدا پرهيز كن « 4 » . و حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند : بهترين عبادتها مداومت نمودن است بر فكر در خدا و در قدرت او « 5 » . و مراد آن حضرت از تفكّر در خدا تفكّر در ذات خدا نيست از براى آنكه منع از اين شده ؛ زيرا كه مورث حيرت و دهشت « 6 » و اضطراب عقل است ، بلكه مراد از اين نظر كردن است به افعال خدا و عجايب صنع و بدايع امر او در مخلوقات ، چرا « 7 » كه اينها دلالت بر [ m . b 138 ] بزرگوارى و عظمت و تقدّس و علوّ او مىكنند « 8 » ، و دلالت مىكنند بر كمال علم و حكمت او و بر جارى بودن مشيّت و قدرت و احاطهء وى بر اشيا و معيّت او با آنها و اين تفكّر صاحبان عقل است ، خداى عزّ وجلّ فرموده : « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ * الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ » « 9 » يعنى در آفريدن آسمانها و زمين و آمد شد شب و روز در عقب يكديگر آياتى است از براى صاحبان عقل ، آن كسانى كه در حالت ايستادن و نشستن و در

--> ( 1 ) . تفسير العيّاشي 2 : 208 ح 26 از امام جعفر صادق عليه السلام . ( 2 ) . سلام اللَّه عليه / s عليه السلام . ( 3 ) . الكافي 2 : 55 ح 5 . مشكاة الأنوار : 81 . ( 4 ) . الكافي 2 : 54 ح 1 . أمالي المفيد : 208 ح 42 . ( 5 ) . الكافي 2 : 55 ح 3 . ( 6 ) . دهشت / a وحشت . ( 7 ) . چرا / a s زيرا . ( 8 ) . مىكنند / a مىكند . ( 9 ) . آل عمران : 190 و 191 .