شده [ m . a 111 ] كه اين علامتى است از علامتهاى خدا ؛ و نمىتوان دانست كه از براى رحمت ظاهر شده يا از براى عذاب ! و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله دوست داشتند كه امّت او در آن حالت به پروردگار و رحم‌كنندهء خود پناه برند تا آنكه شرّ آن را از ايشان دور گرداند و از مكروهات آن ايشان را حفظ كند ، چنانچه از قوم يونس عذاب را دور گردانيد هنگامى كه تضرّع نموده پناه به او بردند « 1 » . فصل [ تعقيب و دعا و آداب داعى ] سزاوار از براى نمازگزارنده آن است كه مشغول گردد بعد از نمازها به ذكر و دعا . و در فضيلت اين دو خصوصاً بعد از نمازها اخبار بسيار وارد شده . و آنچه از ذكر نافع است ذكرى است كه مداومت بر آن شود يا در اكثر اوقات مواظبت بر آن نمايد « 2 » با حضور قلب ، و حضور غايت ثمرهء عبادات است « 3 » . و ذكر اوّلى دارد و آخرى ؛ امّا اوّل آن « 4 » موجب انس ومحبّت است و در آخر انس و محبّت موجب ذكر است و مطلوب از ذكر انس است ، زيرا كه بنده در ابتداى امر مكلّف « 5 » است به اينكه دل و زبان را از وسوسه‌هاى شيطانى گردانيده متوجّه ياد خدا گردد . و هرگاه توفيق مداومت بر آن يافت انس به آن گرفته محبّت كسى كه ياد او مىكند در دل او جاى مىگيرد . و هركه محبّت به چيزى به هم رسانيد ياد او را بسيار مىكند . و هركه ياد چيزى « 6 » بسيار مىكند اگرچه به تكلّف « 7 » باشد آن را دوست مىدارد . و هرگاه به ذكر خدا انس گرفت از غير خدا منقطع مىشود و در وقت مردن ماسواى

--> ( 1 ) . عيون أخبار الرضا عليه السلام 2 : 121 . علل الشرائع 1 : 269 . ( 2 ) . نمايد / a s شود . ( 3 ) . a - است . ( 4 ) . s a - امّا اوّل آن . ( 5 ) . مكلّف / s تكليف . ( 6 ) . a s + را . ( 7 ) . به تكلّف / a مكلّف .