خدا از وى مفارقت مىكند و باقى نمىماند مگر ذكر خدا . و هرگاه انس به آن « 1 » گرفته باشد بهره‌اى از آن برمىدارد و از عوايق و موانع منقطع شده لذّت مىبرد از براى آنكه ضرورت احتياجها مانع از ذكر خداست و بعد از موت مانعى باقى نمىماند و گويا واگذاشته مىشود ميان او و ميان محبوب او و سرور او عظيم مىشود ، و از زندانى كه در او ممنوع بود از آنچه انس به او داشت خلاص مىشود . و آدمى بعد از مرگ از اين انس لذّت برمىدارد تا آنكه در جوار خدا نزول فرمايد و از ذكر به لقاء ترقّى نمايد . و امّا دعا مغز عبادت است چنانچه در حديث نبوى وارد شده « 2 » . و از حضرت امام محمّد باقر عليه السلام مروى است در آيهء : « إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ » « 3 » يعنى هركه تكبّر مىنمايد از عبادتِ من به زودى داخل جهنّم خواهد شد در حالتى « 4 » كه خوار باشد . و آن حضرت فرمودند : مراد از عبادت دعاست و بهترين عبادتها دعاست « 5 » . و در آيهء : « إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ » « 6 » فرمودند : مراد آن است كه حضرت ابراهيم بسيار دعا مىكردند و بردبار بودند « 7 » . و شخصى از آن حضرت پرسيد كه : چه عبادتى افضل است ؟ فرمودند : هيچ عبادتى نزد خدا افضل از آن نيست كه از وى سؤال شود و آنچه نزد اوست از وى طلب شود . و هيچ كسى دشمن‌تر نيست در نزد خدا از كسى كه تكبّر نمايد از عبادت خدا و سؤال نكند آنچه نزد اوست « 8 » .

--> ( 1 ) . آن / s a او . ( 2 ) . نگر : عدّة الداعي : 24 . سنن الترمذي 5 : 125 ح 3431 . ( 3 ) . غافر : 60 . ( 4 ) . حالتى / s حالى . ( 5 ) . m - و بهترين عبادتها دعاست . ( 6 ) . توبه : 114 . ( 7 ) . الكافي 2 : 466 ح 1 . مجمع البيان 8 : 452 بخش نخست روايت . عدّة الداعي : 33 . ( 8 ) . الكافي 2 : 466 ح 2 . عدّة الداعي : 33 .