و از آنچه گفتيم گمان نكنى كه ايمان خواصّ مؤمنان به خدا و روز آخرت از راه جدلهاى متكلّمين و دليلهاى مجادلين « 1 » است ، هيهات هيهات ! بلكه خدا را شناخته‌اند از راه عقل و شرع با يكديگر و از رهگذر اجتماع نور داخلى با نور خارجى مانند اجتماع نور چشم با نور آفتاب در ديدن چيزها . و « 2 » به مانند چنين عقلى كه گفتيم در قرآن مجيد اشاره شده كه فرموده‌اند : « يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى نُورٍ » « 3 » چه مراد از نور عَلى نور نورِ عقل است كه مؤيّد نور شرع باشد . و در حديث وارد شده است « 4 » كه : علم آن نيست كه از راه كثرت تعلّم « 5 » حاصل شده باشد ، بلكه علم عبارت از نورى است كه خداى عزّ وجلّ [ m . a 8 ] مىاندازد آن را در دل هركه ارادهء هدايت آن دارد « 6 » . و « 7 » هرگاه از براى بصير بعد از متابعت شرع و عقل « 8 » حكم مسأله ظاهر شود به حيثيّتى كه شبهه‌اى و شكّى نماند اخذ به آن نموده شكر خداى عزّ وجلّ « 9 » بجاى « 10 » مىآورد « 11 » . و اگر حكم مسأله مشتبه باشد علم آن را حواله به خدا و رسول و ائمّهء هُدى سلام اللَّه عليهم نموده عمل به احتياط مىنمايد و در چنين صورتى فتواى جزم نمىدهد . حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرموده‌اند « 12 » كه : و بال است « 13 » بر شما آنكه حكم كنيد « 14 » به آنچه از ما نشنيده باشيد « 15 » .

--> ( 1 ) . مجادلين / a مجادلتى . ( 2 ) . a - و . ( 3 ) . نور : 35 . ( 4 ) . a s - است . ( 5 ) . تعلّم / s تعليم . ( 6 ) . منية المريد : 150 . ( 7 ) . s - و . ( 8 ) . شرع و عقل / s عقل و شرع . ( 9 ) . s a + را . ( 10 ) . بجاى / s بجا . ( 11 ) . مىآورد / s a مىآورده . ( 12 ) . فرموده‌اند / s a فرمودند . ( 13 ) . و بال است / s وبالى است . ( 14 ) . كنيد / a كند . ( 15 ) . الكافي 2 : 402 ضمن ح 1 .