و اين امرى است پنهان و « 1 » در غايت ابهام ، و كم عملى است كه از امثال اين « 2 » سالم باشد و كم كسى به اين آگاه مىشود . و جمعى كه از اين غافلند در آخرت حسنات خود را سيّئات خواهند ديد ، در قرآن مجيد وارد شده : « وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ » « 3 » يعنى ظاهر شد از براى ايشان از جانب خدا چيزى را كه گمان نداشتند . و وارد شده : « وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا » يعنى بدىِ آنچه كرده‌اند ظاهر شد از براى ايشان « 4 » و واقع شد « 5 » « وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً » « 6 » يعنى ايشان گمان داشتند كه خوب مىكنند . و در باب مذمّت غرور اشاره به امثال اينها شد . فصل [ در نيت حج و تجارت با هم ] بدان كه اجماع امّت است بر اينكه هركه به حجّ رود و با حجّ تجارتى كند حجّ او صحيح است و ثواب خواهد داشت با آنكه سفر او خالص نيست از براى حجّ . و وجه دراين آن است كه تجارت تحصيل رزق است و اين نيز عبادت است چنانچه « 7 » گذشت . و دانستى كه نيّت خيرات متعدّده موجب تعدّد ثواب است به قدر نيّتها ، و وجه در اين آن نيست كه بعضى گمان كرده‌اند كه « 8 » تاجر وقتى ثواب اعمال حجّ به آن داده مىشود كه به مكّه برسد و تجارت او موقوف بر رسيدن مكّه نيست ، پس حجّ او خالص است و آنچه مشترك است طول مسافت است و ثوابى در طول مسافت نيست هرگاه قصد تجارتى « 9 » داشته باشد . و وجه در اين آن نيز نيست كه گمان كرده‌اند كه هرگاه حجّ محرّك اصلى باشد و [ m . b 96 ] غرض تجارت از قبيل معين و تابع باشد

--> ( 1 ) . s a - و . ( 2 ) . a + امور . ( 3 ) . زمر : 47 . ( 4 ) . s - ايشان . ( 5 ) . شد / s a شده . ( 6 ) . كهف : 104 . ( 7 ) . چنانچه / s چنان كه . ( 8 ) . s - كه . ( 9 ) . تجارتى / s a تجارت .