بنده بودن چيزى است بر نفس دشوار و « 1 » نفس اگرچه « 2 » از رسيدن به نهايت كمال عاجز است امّا خواهش كمال از آن ساقط نيست و هميشه محبّت به كمال و رغبت به آن داشته لذّت از آن برمىدارد از آن راه كه كمال است نه از راهى ديگر ، پس هرچه موجود است محبّت به خود و به كمال خود مىدارد و هلاكى كه عبارت است از عدم ذات يا عدم صفات كمال از ذات را دشمن مىدارد ، پس استيلا و غلبه بر مالها و دلها بِالطَّبع محبوب شده اگرچه در لباس و طعام و « 3 » مطلبها حاجتى به آن نباشد . و از اين راه است كه بنده ساختنِ بندگان و مالك شدنِ آزادان را طلب مىكند اگرچه به قهر و غلبه باشد . فصل [ در راه‌هاى كمال ] بدان كه كمال حقيقى - كه هركه بدان متّصف است به خداى عزّ وجلّ نزديك مىشود و بعد از مرگ از براى نفس كمال است و « 4 » باقى مىماند - چيزى نيست مگر علم به خدا و صفات و افعال او و به حكمت حقّ در باطن « 5 » آسمان و زمين و تربيت دنيا و آخرت و آنچه متعلّق به « 6 » اين است . و بعد از آن علم به معناى آزاد بودن كه عبارت است از خلاصى از قيد شهوتها و محنتهاى « 7 » دنيا و به قهر و غلبه بر آنها مستولى بودن از براى تشبّه به فرشتگانى « 8 » كه شهوتْ ايشان را به حركت درنمىآورد و غضب بر ايشان مستولى نمىشود . و امّا چيزى كه نافع است در اعانت به « 9 » معرفت « 10 » خداى عزّ وجلّ مثل معرفت

--> ( 1 ) . a - و . ( 2 ) . نفس اگرچه / s a اگرچه نفس . ( 3 ) . a - و . ( 4 ) . a + آنچه . ( 5 ) . a s - باطن . ( 6 ) . a - به . ( 7 ) . محنتهاى / a محبّتهاى . ( 8 ) . فرشتگانى / a s فرشتگان . ( 9 ) . به / s a بر . ( 10 ) . m - معرفت .