مذموم است و صاحب اين حالت را مىگويند « 1 » : حميّت و عصبيّت ندارد . و اين چنين كسى بسيار ناقص مىباشد و از ثمرهء اين حالت آن است كه بر حرم خود غيرت « 2 » نمىورزد و تحمّل خوارى از كسانى كه دَنى باشند مىنمايد و در هنگام مشاهدهء امور منكره نفس او خوار و ضعيف و ساكت مىباشد . و در قرآن مجيد خداى عزّ وجلّ برگزيدگان صحابه را مدح نموده به شدّت و حميّت چنانچه فرموده : « أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ » « 3 » يعنى سخت و غليظند بر كافران . و باز فرموده : « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ » « 4 » * يعنى اى محمّد ! جهاد كن با كفّار و منافقين و درشتى كن با ايشان و بر ايشان سخت بگير . و شدّت و غلظت كه در اين دو آيه مذكور شده از آثار قوّت غضب است . امّا افراط قوّت غضب آن است كه بر صاحبش غالب شود تا آنكه از فرمانِ عقل و دين بيرون رود و بصيرت و تأمّل و فكر و اختيارى از براى او با آن حالت باقى نماند . و سبب غالب شدن اين صفت گاهى فطرى مىباشد و گاه « 5 » عادت مىشود از معاشرت نمودن با جمعى كه مسرورند به تشفّىِ غيظ و فرمانبردارى غضب و اين را شجاعت و مردى مىنامند . و گاه احدى از ايشان مىگويد كه : من صبر بر سختىها نمىكنم و از كسى چيزى را تحمّل نمىنمايم . و معناى اين نوع سخن آن است كه عقل ندارم . و مَع ذلك در معرض فخر به « 6 » نادانى اين سخن را مىگويد . و هركه اين كلام را شنيد در نفس او حُسن غضب و محبّت تشبّه « 7 » به آن جماعت راسخ و ثابت مىشود و از ديدن و شنيدن هر پندى كور و كر مىشود و بهره‌اى از نور عقل برنمىدارد از براى آنكه

--> ( 1 ) . s a + كه . ( 2 ) . a - غيرت . ( 3 ) . فتح : 29 . ( 4 ) . توبه : 73 . ( 5 ) . گاه / a گاهى . s - فطرى مىباشد و گاه . ( 6 ) . به / s a و . ( 7 ) . تشبّه / s تشبيه .