مرا در وقت غضب تا ياد كنم تو را در وقتى كه به غضب درآيم « 1 » . و حضرت صادق سلام اللَّه عليه « 2 » فرمودند : غضب كليد هر شرّى است « 3 » . و بدان كه آدمى هرگاه به غضب درآيد بر كسى كه واپستر از اوست و در خود بيابد كه تسلّط و قدرت بر او دارد « 4 » در آن هنگام خون او به جوش مىآيد و در تحت جِلد منتشر مىشود . و اگر به غضب درآيد بر كسى كه بالا دستِ او باشد و از انتقام و تلافى مأيوس باشد در آن وقت خونى كه در تحتِ بَشَره مىباشد متوجّه قلب مىشود و اين موجب حزن و اندوه مىشود و رنگ روى او زرد مىشود « 5 » . و اگر غضبناك شود بر مثل و مانند خود كه در انتقام كشيدن از آن در شكّ باشد خون او متردّد خواهد بود ميان انقباض و انتشار پس سرخ مىشود و زرد مىشود « 6 » و مضطرب مىگردد از براى ارادهء انتقام . و هرگاه آتش غضب شعله‌ور شد متوجّه دفع مؤذيات مىشود و از براى همين آفريده شده ، و اين پيش از آن مىباشد كه آن مؤذى واقع شده باشد . و هرگاه « 7 » واقع شده باشد متوجّه تشفّىِ غيظ و انتقام مىشود و قوّت غضبى و شهوت آن انتقام است و لذّتِ آن در آن است و آرام نمىگيرد « 8 » قوّت غضب مگر به انتقام . و مردم در ابتداى فطرت و خلقت در قوّت غضبى بر سه قسمند : بعضى در تفريطند و بعضى در افراط « 9 » و بعضى در اعتدال . امّا تفريط آن به سبب فقدان اين قوّت است يا به سبب ضعف آن است . و اين

--> ( 1 ) . الكافي 2 : 304 ح 10 . أمالي الطوسي : 279 . مكارم الأخلاق : 350 . ( 2 ) . سلام اللَّه عليه / s a عليه السلام . ( 3 ) . الكافي 2 : 303 . الخصال : 7 ح 22 . تحف العقول : 488 . ( 4 ) . a + و . ( 5 ) . s - و رنگ روى او زرد مىشود . ( 6 ) . s - و زرد مىشود . ( 7 ) . a s + كه . ( 8 ) . a + و . m نمىگرد ! ( 9 ) . s - و بعضى در افراط .