خواجه نصير الدين الطوسي
173
اخلاق ناصرى ( فارسى )
شوائب ملوث نبود آن را صافىتر و مهناتر و ميمونتر و با بركتتر بايد شمرد و اگرچه به مقدار حقير بود . و اما حفظ مال بىتثمير ميسر نشود . چه خرج ضروريست و در آن سه شرط نگاه بايد داشت . اول آنكه اختلالى بمعيشت اهل منزل راه نيابد . دوم آنكه اختلالى بديانت و عرض راه نيابد ، چه اگر اهل حاجت را باوجود ثروت محروم گذارد در ديانت لايق نبود و اگر از ايثار بر اكفاء و متعرضان عرض اعراض كند از همت دور باشد . سوم آنكه مرتكب رذيلتى مانند بخل و حرص نگردد و چون اين شرايط رعايت كند حفظ بسه شرط صورت بندد . اول آنكه خرج با دخل مقابل نبود بلكه كمتر بود . دوم آنكه در چيزى كه تثمير آن متعذر بود مانند ملكى كه بعمارت آن قيام نتوان كرد و جوهرى كه راغب آن عزيز الوجود بود صرف نكند سوم آنكه رواج كار طلبد و سود متواتر اگرچه اندك بود بر منافع بسيار كه بروجه اتفاق افتد اختيار كند ، و عاقل بايد كه از ذخيره نهادن اقوات و اموال غافل نباشد تا در اوقات ضرورت و تعذر مانند قحط سالها و نكبات و ايام امراض صرف كند . و گفتهاند كه اولى چنان بود كه شطرى از اموال نقود و اثمان بصناعات باشد و شطرى اجناس و امتعه و اقوات و بصناعات و شطرى املاك و ضياع و مواشى . تا اگر خللى به طرفى راه يابد از دو طرف ديگر جبران ميسر شود و اما خرج و انفاق بايد كه در آن از چهارچيز احتراز كند . اول لوم و تقتير و آن چنان بود كه در اخراجات نفس و اهل تنك فراگيرد يا از بذل معروف امتناع نمايد .