روز آخر وعده بخواهد از شخص كه شب بعد از هلال حاضر شود فطرهء او را بدهد ، و احوط در جميع صور مختلف فيها آنكه هر دو فطره بدهند . و به هر حال كسى كه صدق عيال با تحمل نفقهء او بالفعل يا وجوب انفاق بر او بعد از دخول هلال شوّال متحقق شود فطرهء او لازم نيست ، إلّا آنكه اگر شخصى داخل عيال شود و يا از براى شخصى مولودى متولد شود بعد از هلال و قبل از زوال فطرهء او مستحب است . بدان كه كسى كه فطرهء او بر غير خودش لازم شد به جهت يكى از عنوانات متقدمه پس اگر آن غير فطرهء آن شخص را داد پس از خودش ساقط است ، و اگر نداد تقصيرا يا قصورا مثل اعتقاد عدم وجوب به جهت اشتباه در موضوع يا حكم ، پس احوط آن است كه خود اگر جامع شرايط وجوب باشد فطرهء خود را بدهد ، اگر چه در وجوب آن اشكالى هست ، و اما اگر آن شخص منفق معسر باشد ، پس وجوب فطره بر خود آن شخص أوضح است ، و اگر اين شخص بدهد با اذن آن شخص معسر احوط خواهد بود ، و احتياط در صورت سابقه آكد است . مبحث سوّم : در جنس فطره است ، بدان كه در آن خلاف بسيار هست ، احوط آنها كه مذهب جمعى از متقدمين است اقتصار است بر غلات أربع ، يعنى جو و گندم و خرما و مويز ، اگر چه اقوى جواز دادن برنج و كشك است فى الجمله ، لكن احوط آن است كه اين دو جنس را هم گذشته از ساير اجناس ديگر به قيمت يكى از غلات اربع حساب كند ، و احوط از آن آنكه قيمت يكى از غلات اربع را غير از درهم و دينار ندهد ، اگر چه اقوى جواز قيمت است از پول سياه بلكه از هر جنسى كه بوده باشد ، و احوط آن است كه كمتر از صاع از يكى از غلات اربع را به قيمت صاعى از يكى ديگر از آنها ندهد ، مثل آنكه نصف صاع مويز دهد به قيمت