احمد مجاهد
مقدمه 37
جوحى ( فارسى )
حاصل بحث سخن قطع و فصل و آخر در باب ملّا نصر الدّين طبق نوشتهء معجم المطبوعات العربيّة و المعرّبة تأليف يوسف اليان سركيس ، ج 2 ، ص 9 - 1858 ، نخستين مجموعهء حكايات جحا به نام : نوادر نصر الدين الرومى المشهور بجحا ، بدون نام مؤلف ، به عربى ، در سال 1278 ق / 1860 م ، در مصر در زمانى كه تحت متصرّفات دولت عثمانى بود در مطبعهء الكاستيلية ، به چاپ رسيده است . اين كتاب در كتابخانههاى تهران ديده نشد و به دست نگارنده نرسيد ، اما چاپ دوم كتاب مذكور كه دو سال بعد از چاپ اول آن در سال 1280 ق / 1862 م ، در قطع جيبى شامل 234 نادره ، در مطبعهء خواجا موسى كاستلى ( مصر ) به چاپ رسيده است در اختيار اين جانب مىباشد . هرچند اميلين نسيب در مقدّمهء كتابش به نام نوادر جحا و أشعب و طرائفهما كه در بيروت در سال 1994 چاپ كرده است در صفحهء 17 مقدمه ، از چاپهاى جلوتر از تاريخ 1278 ه نام مىبرد از آن جمله : « هذه نوادر الخوجه نصر الدين افندى جحا الرومى ، دكان اصلان افندى كستلى بشارع الخردجية ، برأس خان الخليلى ، 1199 ه » . ( كه ظاهرا اين تاريخ غلط چاپى است و بايد 1299 ه ، باشد ، چه عبد الستّار فرّاج در صفحهء 18 اخبار جحا آن را 1299 آورده است ) . و همچنين در صفحهء 21 ، از چاپهاى تركيه هم نام مىبرد : « نوادر الخوجه نصر الدين ، اسطنبول ، 1253 ه / 1837 م ( اين چاپ را هم عبد الستّار فرّاج در صفحهء 5 كتاب اخبار جحا سراغ مىدهد كه شامل 125 نادره بوده است ) ، و 1254 ه / 1838 م ، و 1258 ه / 1843 م » . نگارنده چاپهايى را كه اميلين نسيب سراغ مىدهد در كتابخانههاى تهران نديدم و در دست ندارم ، و براى اينكه گفتار من منطبق بر مأخذ و منبع معتبر و ديده شده باشد ، بناى بحث خود را بر چاپ 1278 ق / 1860 م ، كه در اختيار دارم مىگذارم .