عبد الملك الثعالبي النيسابوري ( مترجم : رضا انزابى نژاد )

239

ثمار القلوب في المضاف و المنسوب ( فارسى )

تراه يطوّف الآفاق حرصا * ليأكل رأس لقمان بن عاد يعنى : بينى او را كه از آزمندى شهرها را مىگردد تا سر لقمان بن عاد را بخورد . رأس الليل - رأس المال . رأس المآثم - رأس المال . رأس المال . عرب براى بسيارى از چيزها « رأس » را استعاره مىآورد ، چنان كه گويد : رأس المال ، رأس الليل ، رأس الجبل ، رأس الزمان ، رأس القوم ، رأس الجريدة ، رأس الامر ، رأس الحرص ، رأس الروض ، رأس العقل ، رأس الدين ، رأس السخاء . . . خليل بن احمد گفته : آنچه در كتابها دارى رأس المال و سرمايهء خويش ساز و آنچه در دل دارى خرج كن . ابن الرومى نيز گفته : كطالب ربح فى سبيل مخوفة * فأهلك رأس المال و الحرص قديردى يعنى : جوياى سود در راهى پر بيم و هراس ، سرمايهء خود را نابود مىكند و آز ، خود ، او را هلاك مىكند . راغية البكر . عرب چيز شوم و ناخجسته را به بچه شتر ناله كننده و آواز دهنده مثل زند و گويد : « كانت عليهم كراغية البكر » يعنى : فلان چيز براى آنها بسيار شوم بوده چندان كه به تمامى از بيخ و بن بركنده شدند . گاه نيز گويند « راغية السقب » : كره شتر ناله برآورنده . و هم بدين و هم بدان ، نالهء بچه شتر قوم ثمود را پيش چشم دارند آن گاه كه « قدار » آن را پى كرد كه مرد سرخ موى ثمود بود . علقمة بن عبدة گفته : رغا فوقهم سقب السماء فداحص . يعنى : بالاى سر آنها بچه شتر آسمان - و گوسفندى كه ذبح شده و مىتپيد - ناله سر دادند . راغية السّقب . راغية البكر . راكب اثنين . كسى را كه دو چيز را قصد مىكند و از آن دو به هيچ كدام دست نمىيابد و