عبد الملك الثعالبي النيسابوري ( مترجم : رضا انزابى نژاد )

89

ثمار القلوب في المضاف و المنسوب ( فارسى )

بنو غبراء . مقصود دزدان و راهزنان‌اند كه بعضى تمام بيراهه‌ها را مىشناسند و راهها را مىدانند . بعضى نيز گفته‌اند مقصود نيازمندان و بيچارگان خاكستر نشين بد احوال هستند كه نه زيراندازى دارند و نه رواندازى . طرفة بن العبد گفته : رأيت بنى غبراء لا ينكروننى * و لا اهل هذاك الطّراف الممدّد يعنى : نه خاك نشينان را ديدم كه مرا انكار كنند و نه صاحبان اين كاخهاى برافراشته . منظور شاعر اين است كه او در ميان نيكان و بدان ، و مردمان نژاده و پست شناخته و نامور است . بنيّات الطّريق . تنگراهها و راههاى سخت و باريك است . در هنگام سفارش و پند به كسى ، گويند الزم الجادّة ، ودع بنيّات الطّريق . يعنى : از شهراهها برو و راههاى باريك و تنگراهها را رها كن . محمود ورّاق گفته : تنكّب بنيّات الطّريق و جورها * فانّك فى الدنيا غريب مسافر يعنى : از راههاى باريك و تاريك بازگرد و خود را گرفتار رنج آنها نكن ، كه تو در اين دنيا مسافرى تنها هستى . بنيان اللّه : پى و بناى پروردگار . پيامبر ( ص ) فرمود : « من هدم بينان اللّه فهو ملعون » يعنى هر كس بنيان خدا را براندازد - و كسى را بكشد - او بنفرين است . و اين از زيباترين استعاره‌هاى كلام پيامبر است . بهاء الملوك . شكوه و روشنايى شاهان و فرمانروايان . اعرابى در ستايش حسن بصرى گفته : شكوه و تابندگى پادشاهان و نشانهء بندگان دارد . و در اين معنى اخطل دربارهء عبد الملك بن مروان ، سرود : تسمو العيون الى امام عادل * معطى المهابة نافع ضرّار و يرى عليه اذا العيون رمقنه * سيما النّقّى و هيبة الجبّار