نفس خود را در تمام حركات و سكنات و خطرات ظاهر و باطن آن بنمايد . پس اگر همه را طاعت و موافق رضاى خداوند بوده است و كرده است ، هرآينه توفيق را از خداوند بداند و به عوض عجب و فخر و از خود ديدن و از خود رضا شدن ، تواضع و شكر و از خدا ديدن و از خدا رضا شدن به عمل آرد و تضرّع بنمايد كه خداوند اين حالت و اين توفيق و هدايت را از آن سلب نفرمايد ، و اگر بعضى از آن‌ها معصيت و بر خلاف رضاى خداوند است ، پس نفس را موعظه بليغى بنمايد و به عوض آن‌ها او را امر به طاعات و كفارات بنمايد تا آن‌كه متأدب و منزجر گردد و معلوم نمايد كه سبب صدور اين معصيت چه بوده است . و بعد از يافتن سبب آن در صدد قلع و قمع آن برآيد و متذكر باشد كه فردا روى به آن سبب نياورد . و هر روزه به اين منوال ، كه از صبح تا شام به مراقبت و در عصر به محاسبه مشغول باشد ، عمل نمايد . و حديث « حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا و زنوا انفسكم قبل ان توازنوا » « 1 » و حديث آن‌كه مؤمن بايد كه شب و روز خود را به پنج قسمت [ تقسيم ] بنمايد و يك قسمت را صرف تحصيل علم و يكى را صرف عبادت و يكى را صرف معيشت و يكى را صرف خوابيدن و يكى را صرف محاسبه نمودن نفس خود نمايد و ساير احاديث ديگر ، كه در موضع خود مذكور و مسطور است ، همگى اشاره به اين طريق است . ياران صلاى عشق‌ست گر مىكنيد كارى * شهرى است پر كرشمه و ز هر طرف نگارى چشم جهان نبيند زين خوب‌تر جمالى * در دست كس نيفتد زين خوب‌تر شعارى مى بىغش است بشتاب وقت خوش است درياب * سال دگر كه دارد اميد نوبهارى « 2 » و اما سلامت ، پس عبارت است از سالم ماندن نفس از محنت و بليهء حيرت و نجات يافتن از اضطرابات و وساوس شيطان و هواجس نفس حيوانى و رسيدن در امر دين

--> ( 1 ) . سيد بن طاووس ، محاسبة النفس ، ص 13 ، باب ثانى و قسمت آخر ؛ حديث اين‌چنين است : « وزنوا قبل أن توزنوا » . ( 2 ) . ديوان حافظ ، ص 309 ، رقم 444 ؛ ولى آنچه در مصدر است با اين فرق دارد حتى از جهت تقدّم و تأخّر ، و در مصدر اين‌چنين است : شهرىست پر ظريفان و ز هر طرف نگارى * ياران صلاى عشق‌ست گر مىكنيد كارى چشم فلك نبيند زين طرفه‌تر جوانى * در دست كس نيفتد زين خوب‌تر نگارى مى بىغش است درياب وقتى خوش است بشتاب * سال دگر كه دارد اميد نوبهارى