ادب و فضيلت آن است و صناعت اديبان و فاضلان است ، و از قبيل صناعت‌هاى شريفه و متوسطهء ديگر كه از كمالات نفس و بدن ، هردو و از صناعت ارباب شرف و اوساط از مردمان ، هردو است ؛ مثل تجارت كه از عمل شرفا و متوسطين است و در حديث نبوى و غير آن وارد شده است كه نه عشر از رزق ، در آن است و يك عشر ديگر در گوسفنددارى است « 1 » و موجب زيادتى عقل « 2 » و ترك آن موجب نقصان و ذهاب عقل است « 3 » ؛ و مثل احيا نمودن زمين موات به عمارت و زراعت و غرس ، كه در حديث نبوى است ايضا كه كسى كه احيا نمايد زمينى را ، پس از براى او اجر عظيمى است و آن‌چه را كه طالبان رزق از حيوانات و غير آن از آن مىخورند از براى او صدقه مىباشد « 4 » ؛ و مثل گوسفند و گاو و شتردارى كه در آن‌ها بركت است ، خصوصا در گوسفند « 5 » ؛ و مثل املاك و عقاردارى كه نگاه داشتن آن‌ها بسيار ممدوح و فروختن آن‌ها مذموم است « 6 » ، و مثل صباغت و درودگرى و آهنگرى و كفش‌دوزى و امثال اين‌ها ، خصوصا صنعت‌هايى كه پيشه و حرفت انبيا و اوليا عليهم السّلام بوده است ؛ مثل نجّارى كه پيشهء حضرت نوح عليه السّلام و خياطى كه پيشهء حضرت ادريس و چوپانى كه پيشهء حضرت موسى و كتابت كه پيشهء جناب امير عليه السّلام بوده است . « 7 » و البته خود را از وجوه و طرايقى كه مذموم و حرام و قبيح و بر خلاف مرضات خداوند و مصالح عامهء مردمان و منافى كمال فضيلت نفس و موجب نفرت طباع است منع و احتراز فرمايد ؛ از قبيل معاملهء ربا و احتكار و سحر و كهانت و امثال اين‌ها كه

--> ( 1 ) . خصال ، ج 2 ، ص 445 ، ح 44 ، با اندكى اختلاف . ( 2 ) . اصول كافى ، ج 5 ، ص 148 ، باب فضل التجارة ، ح 2 . ( 3 ) . همان ، ح 1 . ( 4 ) . در مصادر شيعه به اين‌طور كه در آخر حديث آمده « فله اجر . . . » پيدا نكردم ، ولى در مصادر اهل تسنن آمده و لكن بدون لفظ « عظيم » ؛ مثل مسند احمد ، ج 5 ، ص 32 ، رقم 14275 ؛ ص 49 ، رقم 14368 ؛ ص 76 ، رقم 14507 و ص 135 ، رقم 14845 و سنن الكبرى ، ج 6 ، ص 244 ، رقم 11814 . ( 5 ) . اصول كافى ، ج 6 ، ص 545 ، باب الغنم ، ح 7 و ر . ك : وسائل الشيعه ، ج 11 ، ص 509 به بعد ، باب 30 من ابواب احكام الدواب . ( 6 ) . ر . ك : وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 69 به بعد ، باب 24 من ابواب مقدماتها . ( 7 ) . بحار الانوار ، ج 100 ، ص 56 ، رقم 34 و 35 ، ولى در مورد حضرت على عليه السّلام در اين دو حديث نيست ، اما در مورد كتابت على عليه السّلام ، ر . ك : مناقب آل أبى طالب ، ج 2 ، ص 256 .