است نشود . و در هر بلدى كه داخل مىشود پياز آن را بخورد تا از عفونت و مخالفت هواى آن سالم ماند . « 1 » و اتيان به مساجد آن بنمايد و در آن نماز بكند و سؤال كند از ابرار و صلحاى آن . و به زيارت احيا و اموات آن بركت حاصل نمايد . و بعد از قضاى حاجت خود زود مراجعت به سوى اهل و عيال بنمايد ، كه سفر و غربت قطعه‌اى از عذاب است . « 2 » و تحفه و سوغات از براى اهل و عيال و اقارب و هركس كه در انتظار و چشم به راه او است بياورد ، كه موجب فرح قلوب و سرور ايشان و از كمال مروت و اسباب مودّت اين‌كس است ، هرچند كه بر سبيل مثل ، سنگى باشد ؛ چنان‌كه در حديث نبوى است كه « اذا خرج احدكم الى سفر ثم قدم على اهله فليهدهم و ليطرفهم و لو حجارة » « 3 » . و ناگهان و بىخبر ، خصوصا در شب ، وارد نشود ، بلكه يا روز وارد شود يا اعلام نمايد . « 4 » و قبل از دخول در خانهء خود داخل مسجد گردد و دو ركعت نماز بگزارد . « 5 » و احوال سفر و راه كه گفتن آن‌ها بىفايده و لا يعنى است براى كسى نگويد . و عيوب و نقايصى كه از رفقا در عرض راه ديده است ابراز ننمايد و بر آن‌ها مستور دارد ، و محاسن و خوبى ايشان را مذكور و منتشر نمايد . « 6 » اين است آداب و آثار عقلانيه در سفر كه هركس آن‌ها را استعمال نمايد و در سفر خود ، كه غالبا موجب تفرق حواس و اغتشاش خاطر است « و المسافر كالمجنون » « 7 » مشهور است ، به كار برد هرآينه دليل بر كمال او و بر آن‌كه از ابناى عقل و اهل عليين است ، مىباشد . و از اين‌جا است كه فرموده‌اند كه هركس كه رفقا و هم‌صحبتان سفر از آن شكايت نكنند و

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ج 6 ، ص 374 ، باب البصل ، ح 5 . ( 2 ) . محاسن برقى ، ج 2 ، ص 127 ، رقم 1350 و من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 197 ، رقم 894 ، باب النوادر ، ح 2 . ( 3 ) . كنز العمال ، ج 6 ، ص 718 ، رقم 17557 ، و براى شبيه همين روايت از طريق شيعه ، ر . ك : وسائل الشيعه ، ج 11 ، ص 459 ، باب 67 از ابواب آداب المسافر . ( 4 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 197 ، رقم 893 ، باب النوادر ، ح 1 ؛ محاسن برقى ، ج 2 ، ص 127 ، رقم 1351 و طوسى ، امالى ، ص 393 ، رقم 869 / 17 ، با اندكى اختلاف . ( 5 ) . سنن الكبرى ، ج 5 ، ص 427 ؛ كنز العمال ، ج 6 ، ص 718 ، رقم 17559 ، باب الصلاة عند القدوم ، رقم 10378 ؛ در مورد پيغمبر اين‌طور فرموده : « . . . فاذا اقدم بدأ بالمسجد فصلّى فيه ركعتين » و رياض الصالحين ، ص 413 ، باب 174 ، رقم 986 . ( 6 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 192 ، رقم 877 و ص 180 ، رقم 801 و محاسن برقى ، ج 2 ، ص 103 ، رقم 1273 . ( 7 ) . مستند اين جمله را پيدا نكردم و معلوم نيست كه حديث است يا غير حديث .