مىشود ازالهء آن را به مسواك و مضمضه و ماليدن انگشت ابهام و سبابه بنمايد . و آن‌چه در ريش حاصل مىشود و برهم افتادگى و ژوليدگى آن را به شانه نمودن ، هرچند كه به انگشت باشد و شستن به صابون يا سدر ازاله نمايد . و آن‌چه در زير ناخن و بندهاى انگشتان است به شستن و بيرون كردن و ناخن گرفتن ازاله كند . و آن‌چه در ساير بدن است به دلّاكى و ماليدن در حمام ازاله نمايد . و موى سر مرد را به تراشيدن به تيغ ازاله نمايد . و موى داخل دماغ را بكندن انظف و به مقراض نمودن اولى و اسلم است . و موى شارب و ريش را به مقراض ، و آن‌چه در صورت اين‌كس زياد بر آن‌ها باشد به كندن و تراشيدن موى زير بغل و عانه و ساير اعضا را به تراشيدن يا نوره كشيدن ، و بلندى ناخن‌ها را به كارد و به مقراض [ گرفتن ] و به دندان نكند . و پوست حشفهء مرد و پوست زايدى كه از براى زنان مىباشد به ختنه نمودن ، و دويم را در احاديث به اسم خفض مخصوص فرموده‌اند « 1 » و در حق زنان به اجماع امت مستحب است و موجب مكرمت آن در نزد شوهر است « 2 » و در حق مردان واجب است « 3 » و شرط صحيح بودن طواف و امامت ، بلكه قبول نمودن شهادت آن و نماز گزاردن بر آن است . و مخفى نماناد كه سبب حصول چرك و كثافات در سر و بدن انسان جمع شدن غبار و اجزاى صغيره است كه از غذاى هضم شده كه ارضيّت بر آن غالب است و از مسامات بدن بيرون آمده است مىباشد ؛ و اگر در آن ، اجزاى مائيه غالب باشد هرآينه عرق مىگردد ؛ و در فصل تابستان به سبب سعت مسامات ، كه سبب آن حرارت است كه شأن آن تفتيح مسامات است ، بسيار مىباشد ؛ و در زمستان به سبب انسداد مسامات به [ سبب ] برودت ، كمتر مىباشد ، بلكه مكث نمودن آن در بدن طول مىكشد و حرارت غريزيّه در آن اثر مىنمايد و نضج آن كامل مىشود و مستعد افاضه نمودن نفس حيوانى بر آن بعد از بيرون آمدن مىگردد و شپش حاصل مىشود . و اما آداب ازاله نمودن فضلات و كثافات مذكوره ، پس آن است كه روغن مالى و شانه‌كشى را بر

--> ( 1 ) . كما اين‌كه در فروع كافى ، ج 6 ، ص 37 ، بابى به نام باب « خفض الجوارى » آمده است . ( 2 ) . فروع كافى ، ج 6 ، ص 37 ، باب خفض الجوارى ، ح 3 و 4 . ( 3 ) . شرايع الاسلام ، ج 2 ، ص 344 و جواهر الكلام ، ج 31 ، ص 260 و 261 .