« احبّ الاعمال الى اللّه عزّ و جلّ ما داوم عليه العبد و ان قل » « 1 » ؛ يعنى محبوب‌ترين اعمال به سوى خداوند عزّ و جلّ ، عملى است كه بنده مداومت بر آن بنمايد ، هرچند كه آن عمل قليل باشد . و ايضا فرمودند كه « ما من شىء احبّ الى اللّه عزّ و جلّ من عمل يداوم عليه و ان قلّ » « 2 » ، يعنى نيست هيچ‌چيز محبوب‌تر به سوى خداوند عزّ و جلّ از عملى كه مداومت نموده شود بر آن ، هرچند كه قليل باشد . و اقل زمان مداومت نمودن بر هر عملى يك سال مىباشد ، چنان‌كه فرمودهء امام جعفر عليه السّلام است كه « ايّاك ان تفرض على نفسك فريضة فتفارقها اثنى عشر هلالا » « 3 » ، يعنى دور بنما خود را از اين‌كه قرار بدهى بر نفس خود وردى و قراردادى را ، پس مفارقت بنمايى از آن در ظرف دوازده ماه . و در حديث ديگر فرمودند كه مداومت بنمايد در ظرف يك سال ؛ به جهت آن‌كه شب قدر در تمام سال مىباشد « 4 » و عمل آن در آن اتفاق مىافتد و ثمره مىدهد ، و بعد از يك سال اگر ثمره نداد و مىخواهد كه ترك نمايد ، ترك نمايد . و از اين‌جا معلوم شد كه تأثير دادن در اعمال و اوراد به مداومت و استمرار است نه به كثرت ، چنان‌كه در عالم حسّ اثر قطرهء آبى كه مستمر باشد با وجود قلّت آن ، پيدا است ، به خلاف غير مستمر هر چند كه بسيار باشد . و از اين خصلت مداومت بر خير ايضا ده خصلت ناشى و منشعب مىگردد : ترك فواحش و بعد از طيش و تحرج و يقين و حبّ نجات و طاعت رحمان و تعظيم برهان و اجتناب از شيطان و اجابت عدل و قول حق . اما ترك فواحش پس عبارت است از ترك نمودن قبايح و معاصى كه قباحت آن‌ها شديد و فاحش و ظاهر و متجاوز از حد باشد ، خواه از گناهان و معاصى قوليه و فعليهء جوارحيهء ظاهره باشد ، مثل زنا و كذب و سرقت و ساير معاصى جوارحيه ، و خواه از گناهان و معاصى اعتقاديه و خلقيهء نفسيهء باطنيه باشد ، مثل كفر و نفاق و بخل و حسد و ساير معاصى قلبيه و ملكات رديه . و دانسته شد كه قلب و قالب ، در اعمال و عقايد ،

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 82 ، ح 2 و فروع كافى ، ج 3 ، ص 274 و 275 ، باب المواقيت اولها و آخرها و افضلها ، ح 8 . ( 2 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 82 ، باب استواء العمل و المداومة عليه ، ح 3 . ( 3 ) . همان ، ص 83 ، ح 6 . ( 4 ) . همان ، ص 82 ، ح 1 .