مقدمه تاريخچهء تدوين حماسهء ملى ايران در واپسين سال‌هاى فرمانروايى ساسانيان ، دبيران و موبدان دربار بر مبناى روايات و سنن ملى گزارشى كلى و رسمى از تاريخ ايران ، كه از كيومرث تا پايان سلطنت خسرو پرويز را دربر مىگرفت ، در كتاب خداىنامه فراهم آوردند . متن نهايى اين كتاب ، كه ظاهرا در دوران يزدگرد سوم تدوين گرديده بود ، در سدهء دوم هجرى بر دست ابن مقفع و چند تن ديگر به عربى گزارش شد و سير ملوك الفرس « 1 » و سير ملوك العجم « 2 » و تاريخ ملوك الفرس « 3 » و سير العجم « 4 » نام گرفت . « 5 »

--> ( 1 ) . تاريخ پيامبران و پادشاهان ، ( ترجمهء سنى ملوك الارض و الانبيا ) ، ص 7 . ( 2 ) . نهاية الارب فى اخبار الفرس و العرب ، ص 85 . ( 3 ) . همان ، ص 13 . ( 4 ) . المعارف ، ص 652 . ( 5 ) . اگر منظور از « خداناماه الكبير » كه ابن الفرّاء ( سفيران ترجمهء رسل الملوك ، ص 63 ) قطعه‌اى از آن را ، كه در آداب سفارت است ، نقل مىكند همين خداىنامهء معروف باشد ترديدى باقى نمىماند كه خداىنامه فقط متضمن تاريخ ايران باستان نبوده و برخى موضوعات مرتبط با دربار ساسانى را نيز شامل مىشده است . امّا اين احتمال هم مىرود كه « خداناماه الكبير » همان كتاب الآيين ( آيين‌نامه ) باشد كه به گفتهء مسعودى بالغ بر هزار ورق و مشتمل بر فنون و معارف دربار ساسانى و آداب و رسوم و تشكيلات آن بوده است و ابن قتيبه مكرر در عيون الاخبار به اسم و رسم ، و جاحظ در كتاب التاج بدون ذكر مأخذ مطالبى را از آن نقل مىكنند .