و در هر حوزه از معرفت ، معنىدار و معنىآفرين . و او و تاريخ او با شهادتش در بيست و سوم رمضان سال چهلم هجرى پايان نيافتند ؛ بلكه شهادت امير مؤمنان - عليه السّلام - عنوان برگ تازه اى از تاريخ اسلام و آغاز مجال جديدى براى درگيرى اسلام و كفر ، ايمان و نفاق ، صلاح و فساد شد . چگونگى خاكسپارى بزرگترين شخصيّت اسلام ، پس از پيامبر - صلَّى الله عليه و آله - ، و تعيين خاكجاى او ، يكى از پرسشهائى بود كه تاريخ اين روزگار پرآشوب پيش روى مسلمانان تصوير مىكرد . پنهانى بودن خاكسپارى امير مؤمنان - عليه السّلام - و پنهان بودن مرقد پاك ايشان تا سالها ، اذهانى را به جستجو و زبانهائى را به سخن درآورد و در ميان نظرها و سخنها اختلافهائى روى نمود . اين اختلاف نظرها امروز ، جز با نگاهى تاريخ پژوهانه ، درخور اعتنا نيستند ، ولى در زمان خود پرسمانى جدّى را سامان مىداده‌اند . از همين رو ، اين پرسمان مورد توجّه دانشوران متشيّع قرار گرفت و در اين باب نگارشهاى مستقلَّى فراهم ساختند . ابو الحسين محمّد بن علىّ بن فضل بن تمام الدهقان الكوفى ، از مشايخ ابى محمّد هارون بن موسى تلَّعكبرى ، و ابو جعفر محمّد بن مكران بن حمدان الرازى كه باشندهء كوفه بوده ، هر دو در سدهء چهارم هجرى مىزيستند و در ميان آثارشان به كتاب موضع قبر أمير المؤمنين ( ع ) بازمىخوريم . « 4 » سيّد أبو عبد الله محمّد بن علىّ بن الحسن بن عبد الرّحمن الحسينى ، صاحب فضل الكوفة ، هم كتابى در اين باب داشته كه بر اسانيد و رواياتى در بارهء معجزات و كرامات خاكجاى پاك امير مؤمنان - عليه السّلام - در نجف اشرف مشتمل بوده و سيّد رضى الدّين علىّ بن طاوس در إقبال الاعمال آن را ياد كرده است . « 5 » پس از اينها به سيّد عبد الكريم بن طاوس مىرسيم كه فرحة الغرى را در اين موضوع تأليف نموده ، اثر او مورد اقبال و عنايت عالمان و دانشوران شيعه قرار گرفته و علَّامه محمّد باقر مجلسى آن را - با قدرى تلخيص - به فارسى ترجمه نموده است - رضوان الله عليهم أجمعين .

--> « 4 » نگر : الذّريعة : ج 16 ، ص 160 « 5 » نگر : همان ، همان ج ، ص 159 . از عبارات ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه و ديلمى در إرشاد القلوب و جمال الدّين أحمد بن عنبة در عمدة الطَّالب پيداست كه بحث محلّ تربت مقدّس امير مؤمنان - عليه الصّلاة و السّلام - در آن روزگاران بحثى زنده بوده است كه اينان در باب رفع شبهه‌ها به تفصيل پرداخته‌اند ( نگر : الغارات ، ج 2 ، صص 881 - 884 )