علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )

341

آيين حكمرانى ( فارسى )

پس از آن دژهاى وطيح و سلالم - و اين يكى آخرين دژ خيبر است - در پى محاصره‌اى كه ده روز و اندى به درازا انجاميد به صلح گشوده شدند . يهوديان اين دو قطعه از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله خواستند به آنان امنيت جانى دهد و اجازه فرمايد آن جا را ترك گويند . پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نيز چنين كرد و از آن هشت دژ ، سه دژ كتيبه ، وطيح و سلالم را به تملك درآورد ؛ كتيبه را به عنوان خمس غنيمت در اختيار گرفت و وطيح و سلالم نيز از آن روى كه گشوده شدهء به صلح بودند ، از مصاديق « فىء » يا آنچه خداوند به پيامبر ارزانى داشته است شمرده مىشدند . بدين‌سان اين دژهاى سه‌گانه به « فىء » و « خمس » در شمار خالصهء پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله درآمدند و آن حضرت نيز آن‌ها را وقف كرد و آن‌ها جزو اوقاف يا صدقات پيامبر شدند . پيامبر باقيماندهء اين اراضى را كه وادى خيبر ، وادى سرير و وادى حاضر از آن جمله بود به هيجده سهم كلى قسمت كرد . كسانىكه اين اموال ميانشان قسمت شد هزار و چهارصد تن بودند ، يعنى همان حضوريافتگان در حديبيه ، خواه آنان كه در خيبر بودند و خواه آنان كه در خيبر حضور نداشتند ، هرچند از اين جمع تنها جابر بن عبد اللّه بود كه در خيبر حضور نداشت . اما پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به او سهمى همانند سهم كسانىكه آن‌جا حضور يافته بودند ، داد . از ميان اين جمع دويست تن سوار بودند كه به آنان ششصد سهم داد . هزار و دويست سهم نيز به هزار و دويست تن ديگر [ - پيادگان ] داد و بدين‌ترتيب حاصل جمع سهام غنايم خيبر ، هزار و هشتصد سهم مىشد . هر صد نفر يك سهم كلى داشتند و چنين بود كه خيبر بر هيجده سهم كلى قسمت شد . [ 6 ] وقف ششم نيمى از فدك بود . هنگامى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله خيبر را فتح كرد ساكنان فدك نزد آن حضرت آمدند و از طريق فرستادهء خود محيصة بن مسعود با او بر اين مصالحه كردند كه نيمى از اراضى و نخلستان‌هاى خود را به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله دهند و خود در آن‌ها كار كنند و نيمى ديگر نيز از آن خود آن‌ها باشد . بدين ترتيب نيمى از فدك در شمار صدقات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله قرار گرفت و آنان برحسب قرارداد خود در ازاى نيمى از محصول در اين بخش كار مىكردند و نيمى ديگر هم به صورت خالص به آنها تعلق داشت ، تا هنگامى كه عمر رضى اللّه عنه در ميان همهء ذميانى كه از حجاز بيرون راند ساكنان فدك را نيز به ترك آن ناگزير ساخت . او در جريان اين امر ، فدك را قيمت‌گذارى كرد و نيمى از قيمت كل فدك را به يهوديان داد . اين مبلغ شصت‌هزار درهم شد و مالك بن تيهان ، سهل بن ابى حثمه و زيد بن ثابت كسانى بودند كه اين قيمت گذارى را به انجام رساندند . بدين‌سان [ در اين روزگار ] نيمى از فدك در شمار صدقات يا