فصل دوم : پيكار با سركشان و مخالفان اگر گروهى از مسلمانان سركشى كنند و با آنچه خواست جماعت است مخالفت ورزند و مذهبى بدعت گذارند و راه خود از اين طريق از ديگران جدا سازند ، چنانچه بدين اقدام از ظاهر فرمانبرى از امام روى برنتافته يا به سرزمينى جداى از سرزمين مسلمانان پناه نجسته باشند و افرادى پراكنده از يكديگر و سازمان‌نايافته باشند كه دست قدرت مسلمانان بديشان مىرسد و از زير چتر حاكميت بيرون نيستند ، به حال خويش رها مىشوند و با آنان پيكار نمىشود و در همهء حقوق و تكاليف و حدودى كه دارند يا بر آنان لازم است ، همان احكام عدالت بر آن‌ها جارى مىگردد . گروهى از خوارج به واسطهء داشتن نظرى مخالف با نظر على بن ابى طالب رضى اللّه عنه در برابر او قامت آراستند و درحالىكه او بر منبر بود و خطبه‌اى ايراد مىكرد به او گفتند : « هيچ حكمى جز براى خداوند نيست » . امام على عليه السّلام فرمود : « سخن حقى است كه باطلى بدان اراده شده است . شما را بر ما سه چيز است : شما را از مساجد خدا و از اين‌كه در آن ياد خدا كنيد باز نداريم ، جنگ بر ضد شما را نياغازيم و تا زمانى كه دست‌هايتان با دستان ماست شما را از اموال عمومى محروم نداريم » « 1 » . اگر اين سركشان عقايد خويش را آشكار دارند و در عين حال با « اهل عدل » « 2 » آميزش نيز داشته باشند ، امام نادرستى اعتقاد آنان و بطلان بدعتى را كه بنياد نهاده‌اند برايشان روشن مىسازد تا بدين‌سان به آن عقيده كه حق است بازگردند و با جماعت همراه شوند . براى امام اين نيز جايز است كه كسانى از اين سركشان را كه به فساد تظاهر مىكنند ، از باب تأديب و به هدف بازداشتن ، تعزير كند ، هرچند حق ندارد در كيفر آنان از اين مرز فراتر رود و كار را به كيفر قتل يا حد برساند . از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت شده است كه فرمود : « خون هيچ مسلمانى حلال نيست مگر به يكى از اين سه : كفرى پس از ايمان ، يا

--> فان الذى سالوكم فمنعتموا * فكالتمر او احلى اليهم من التمر سنمنعكم ما كان فينا بقيه * كرام على العزاء فى ساعة العسر ابيات و نيز ماجرا را بنگريد در : بيهقى ، سنن البيهقى الكبرى ، ج 8 ، ص 178 ؛ شافعى ، الام ، ج 4 ، ص 215 ؛ ابن هشام ، السيرة النبوية ، ج 3 ، ص 289 - م . ( 1 ) . « كلمة حق اريد بها باطل ؛ لكم علينا ثلاث : لا نمنعكم مساجد اللّه ان تذكروا فيها اسم اللّه و لا نبدؤكم بقتال و لا نمنعكم الفىء ما دامت ايديكم معنا » . بنگريد به : ابن كثير ، البداية و النهايه ، ج 7 ، ص 282 ؛ ابن اثير ، الكامل ، ج 3 ، ص 213 - م . ( 2 ) . مقصود نگارنده از اهل عدل ، عامه مردم و معتقدان به عقيدهء عمومى مسلمانان در مناطقى است كه در زير حاكميت امام قرار دارد - م .