مجاهد است . دوم آن‌كه اگر اين آيين پيشين الهى كه غنيمت حلال است نبود در اين‌كه پيش از فرمان رسيدن به شما در اين‌باره چنين كرده‌ايد عذابى سترگ به شما مىرسيد . اين نظريهء ابن عباس رضى اللّه عنه است . سوم آن‌كه اگر اين تقدير پيشين الهى نبود كه هيچ‌كس را در برابر آنچه از روى نادانى انجام داده كيفر نخواهد داد ، در آنچه ستانده‌ايد كيفرى سخت شما را دربر مىگرفت . اين نظر ابن اسحاق است . به هر روى ، پس از نزول اين آيه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله [ به عمر ] فرمود : « اگر خداوند در اين آيه ، بر ما عذاب مىفرستاد جز تو كسى از آن رهايى نيافته بود » « 1 » . وظيفهء سوم پيكارگران در برابر خداوند آن است كه در آن غنايمى كه به دست آورده‌اند امانتدار باشند و هيچ چيز از آن را نربايند ، تا اين غنايم ميان پيكارگران ، يعنى آنان كه در كارزار حضور داشته و قدرتى پشتيبان در برابر دشمن بوده‌اند قسمت شود ؛ چرا كه هريك از مجاهدان را در اين غنيمت‌ها حقى است . خداوند - تعالى - فرموده است : وَ ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ « 2 » . دربارهء اين آيه سه تفسير وجود دارد : نخست آن‌كه هيچ پيامبرى حق ندارد با ياران خويش ناراستى كند و در غنايمى كه به چنگ آورده‌اند به آنان خيانت روا دارد . اين نظر ابن عباس است . دوم آن‌كه ياران هيچ پيامبرى حق ندارند در غنايمى كه به چنگ آورده‌اند با پيامبر ناراستى كنند و خيانت ورزند . اين ديدگاه حسن بصرى و قتاده است . سوم آن‌كه هيچ پيامبر صلّى اللّه عليه و إله حق ندارد از سر بيم از ياران يا تمايلى به آنان ، آنچه را خداوند وى را براى ابلاغش به سوى ايشان برانگيخته است پوشيده بدارد . اين نظر ابن اسحاق است . وظيفه چهارم پيكارگران به عنوان حقوق خداوند بر ايشان آن است كه به هيچ يك از مشركان خويشاوند تمايل نداشته باشند و در يارى رساندن به دين خدا از هيچ دوستى جانبدارى نكنند ؛ چرا كه حق خداوند واجب‌تر و يارى دين او لازم‌تر است . خداوند فرموده

--> ( 1 ) . « لو عذبنا اللّه فى هذه الآية يا عمر ما نجا غيرك » . ( 2 ) . آل عمران / 161 : و هيچ پيامبرى را نسزد كه در غنيمت ناراستى كند و هركه در غنيمت ناراستى كند در روز قيامت آنچه را خيانت كرده است بياورد .