أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
45
آثار الباقيه ( فارسى )
پيش از تالس از حساب كسوف آگاه نبوده چه ، پاره از مورخان او را همعصر با ارشير بابك دانستهاند و برخى با كيقباد و اگر چنانچه معاصر و همزمان با اردشير باشد ابرخس و بطلميوس بر او مقدم خواهند بود « 1 » . و اگر در عصر كيقباد باشد كه نزديك به عصر زردشت است و زردشت در علم و دانش نصف حكماى حران و پيشينيان ايشان بوده در علم و دانش پايه بلندى داشت كه علم كسوفات نزد دانش او ناچيز بوده پس اگر هم اين قول درست باشد بطور مطلق نخواهد بود بلكه مشروط به شرايطى خواهد بود . تاريخ فيلفس پدر اسكندر مقدونى پس از اين تاريخ ، تاريخ فيلفس پدر اسكندر است كه به سالهاى قبطى است و بسيار روى مىدهد كه اين تاريخ را از مرگ اسكندر مقدونى بناء حساب مىكنند و هر دو يكچيز است و فقط اختلاف لفظى است زيرا پس از اسكندر بناء نوبت به فيلفس رسيد و خواه كه مبداء اين تاريخ را از ممات اسكندر بدانيم يا از قيام فيلفس فرقى نمىكند چه ، تاريخ فصل مشترك ميان اين دو نفر است و آنان كه اين تاريخ را به كار مىبندند به اسكندر انييين معروف شدهاند و ثاون اسكندرانى زيج خود را كه معروف به قانون است بر اين تاريخ بنا نهاده است . تاريخ اسكندر ذو القرنين پس از اين تاريخ ، تاريخ اسكندر يونانى است كه پارهاى از مردم او را ذو القرنين دانستهاند و براى اختلافى كه در اين باب است پس از اين فصل فصلى جداگانه ترتيب خواهم داد ، و تاريخ اسكندر به سالهاى رومى است و بيشتر امم بدين تاريخ عمل مىكنند و چون
--> ( 1 ) - اين دسته از مورخان بسيار از تاريخ زمان تالس دور بودهاند و تالس مسلما چندين قرن بر ابرخس و بطلميوس مقدم بوده ولى با آنكه ما در نجوم دورساروس داريم كه به منجم بزرگ بابل منسوب است قطعا نمىتوان گفت تالس نخستين كسى است كه از حساب كسوف آگاه بوده و مسلما كلدانيان در امر نجوم بر يونانيان سمت استادى داشتهاند از اينجاست كه مردى شرافتمند مانند ارسطو در كتاب مماء و عالم مىگويد ما مديون كلدانيها هستيم و از ارصاد آنان ما بهرهور مىشويم .