اما كميت سال از ايام ، نتايج ارصاد مختلف است . به بعضى ارصاد زيادتر و در برخى كمتر يافت شده ولى تفاوتى كه عارض مىشود در مدت كم غير محسوس است و اگر زمان را امتداد دهيم و اين اختلافات را بهم بيفزاييم آنوقت خطاى فاحشى حاصل مىشود و از براى همين است كه حكماء توصيه كرده‌اند كه رصد را چند مرتبه تكرار كنيد شايد خللى در آن يافت شده باشد و براى اين مطلب در كتاب ديگرم كه موسوم به كتاب استشهاد در اختلاف ارصاد است بيشتر بيان خواهيد ديد . در اين مدت كه بازگشت آفتاب باشد در فلك البروج ماه دوازده دوره و كمتر از يك دور حركت مىكند و دوازده دفعه ديدار هلال مىگردد . پس اين بازگشتهاى دوازده‌گانه ماه را در فلك البروج يك سال قمرى اصطلاح كرده‌اند . و آن مقدار كسرى را كه تقريبا يازده روز است از سال قمرى حذف كرده‌اند و همين سبب شد شد كه فلك البروج را به دوازده قسم متساوى قسمت كنند چنان كه در كتاب ( تجريد شعاعات و انوار ) بيان كرده‌ام و اين همان كتاب است كه به پيشگاه مبارك تقديم نموده‌ام پس در نزد مردم دو گونه سال حاصل گرديد سال شمسى و سال قمرى و سبب اينكه از اين دو كوكب بديگر ستارگان تجاوز نكردند و حركات آنها را مقياس زمان قرار ندادند دو چيز است . يكى اينكه حركات ديگر ستارگان پنهانى است و پى بردن به آن حركات از راه چشم كم حاصل مىشود و فقط حركت آنها را از راه رصد معلوم مىكنند . ديگر آنكه از اين دو كوكب در احوال ازمنه و اهويه و نبات و حيوان و غيره از جزئيات عناصر و استحاله برخى به برخى ديگر ، براى بزرگى و امتيازى از ديگر كواكب كه در نور و منظر دارند ، حاصل مىشود . اقسام كبيسه در سالهاى شمسى ملل گوناگون پس از اين دو قسم سال سالهاى ديگر را بيرون آوردند اما اهل قسطنطنيه و اسكندريه چنان كه ثأون در زيج خود بيان كرده و ديگر روميان و سريانيان و كلدانيان و اهل مصر در زمان ما و آنان كه برأى معتضد هستند و سالشان سال شمسى است و بتقريب