اما پشت خط معدّل النهار را جمعى غير مسكون دانسته و گفته‌اند چون آفتاب بحضيض خود از فلك خارج مركز برسد تقريبا در غايت ميل جنوبى خواهد بود و با هر موضعى كه مسامت باشد آنجا را خواهد سوزانيد و هر بلدى كه عرض آن شصت و پنج درجه از جنوب باشد بطبيعت وسط اقليم شمالى خواهد بود و از آنجا تا نقطه مسامت با قطب امكان عمارت دارد ولى بطور حتم و لزوم نميشود گفت كه اين امكان وقوع نيز يافته و عمارت و آبادانى در آنجا موجود است چه ، اسباب و عللى كه مانع عمران و آبادى است تنها گرما و سرماى بسيار سخت نيست چنان كه ربع دوم از دو ربع شمال با آنكه اينطور نيست معمور و آبادان مىباشد . نيز اينكه علماى هيئت گفته‌اند فلك خارج مركز اوج و حضيض دارد و آفتاب به آن نزديك و دور مىشود فقط اختلاف حركت خورشيد باعث اين فرض شده نه آنكه در واقع نيز اوجى و حضيضى باشد و ابو جعفر خازن براى تصحيح حركت آفتاب فكرى كرده كه نتيجه آن غير از خارج مركز و فلك تدوير آفتاب است بقسمى كه ابعاد آفتاب از زمين با اختلاف حركت مساوى مىگردد و بدين سبب دو ناحيه شمال و جنوب در سرما و گرما برابر مىشوند چون هنديان روز استوا را از روى زيج خود كه از راه جهل مىگويند ازلى و قديم است و از روى ديگر زيجهاى مستفاد از آن حساب كنند نوروز ايشان عيدى عظيم خواهد شد و در ساعت اول آن براى آفتاب سجده مىكنند و براى ارواح بسعادت و خوشى دعا مينمايند و در نيمه آن روز باز بآفتاب سجده مىكنند و براى معاد و آخرت دعا مىخوانند و در آخر روز باز بآفتاب سجده مىنمايند و دعا مىكنند كه اجساد سالم و صحيح بماند و در اين روز چيزهاى عزيز و حيوانات انس‌پذير را بهم هديه مىنمايند و گويند بادهايى كه در اين روز مىوزد بادهاى روحانى و داراى نفع عظيمى است و اهل بهشت و دوزخ بنا بعقيده ايشان از راه دوستى بهم در اين روز نظر مىكنند و نور و ظلمت هر دو بيك وزن و اندازه مىشوند و در ساعتى از اين روز در اماكن پاك آتشهايى مىافروزند و از عيافت اين روز آن است كه هركس از خواب