أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
279
آثار الباقيه ( فارسى )
بدين جهت حسابى كه از روز جمعه ملقى شده و حسابى را كه ما قبلا بيان كرديم يعنى از روز پنجشنبه باهم متفق مىشوند كه سى و چهار دقيقه در اينجا يك روز حساب مىشود با آنكه در آن حساب ملاحظه نمىشود . بيان جدولى كه اسماعيليه براى رؤيت هلال ساختهاند و اينكه عمل مزبور يك سرقت علمى از زيج حبش حاسب است بازگشت اصحاب راى مستحدثى در اين مذهب كه در خوارزم معروف به بغدادى است بدين حساب و مانندههاى آن است و از اين جهت اين رأى به بغدادى معروف شد كه به داعى ايشان كه شيخى است و در بغداد سكنى دارد منصوب است . من برخى از روساى اين دسته را ديدم كه جدول مجردى را كه حبش « 1 » در زيج خود براى تصحيح تاريخى كه در حساب كواكب مستعمل است گرفته و بر هريك از آنكه علامت محرم باشد به علتى كه در پيش ذكر كرديم پنج را افزوده « 2 » و صورت جدول را تغيير داده و استقامتى را كه در آن جدول است به انحنا مبدل كرده و جدول را مانند مارى كه به خود پيچيده گردانيده چنان كه برخى از اهل طبرستان همان جدول را دايرهاى ساخته كه عدد در آن در هنگام استقامت به مبداء خود برمىگردد « 3 » سپس در پيروى اسماعيليه كتابى تأليف كرده كه در آن كتاب بر جويندگان هلال از راه رؤيت و ديدار ، طعن زده و ايشان را دشنام داده و اينطور
--> ( 1 ) - جدول مجرد يعنى حسابها و دلايل رياضى آن را حذف نموده و تنها نتيجه عمل را نوشته است . ( 2 ) - يعنى مقصود از جدولى كه حبش ساخته شناسايى اول سال است كه محرم باشد نه شناسايى رمضان و اين شخص كه از اهل طبرستان است چون مقصودش اول رمضان است بدين سبب عدد پنج را بر آن افزوده . ( 3 ) - يعنى وقتى كه در اين جدول عدد تمام شود باز بايد از سرگرفته شود و در هر دويست و ده سالى عدد تمام مىشود و سبب اينكه به دويست و ده كه رسيد عدد تمام مىشود اين است كه چون 7 را كه عدد هفته است در عدد سى كه در پيش گفتيم در هر سى سال بمناسبت اينكه سال عربى يازده روز كبيسه مىشود ، ضرب كنيم دويست و ده خواهد شد .