أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
280
آثار الباقيه ( فارسى )
سرزنش كرده كه يهود و نصارى از طلب هلال براى روزى خود و اوايل شهور به يارى جداولى كه ساختهاند بىنياز هستند ولى مسلمانان به احوالى مشتبه مشغول و سرگرم شدهاند . اگر اين نويسنده از موضع جدول مجرد از زيج حبش تجاوز مىكرد و از اعمال اصحاب هيئت در رؤيت هلال آگاهى مىيافت و از كيفيات آن واقف مىشد و حقايق امر يهود و نصارى را هم مىدانست آن وقت تصديق مىنمود كه آن راهى را كه يهود و نصارى رفتهاند بعينه همين شبههها و اشكالات در آن موجود است . هركس كه از گفتههاى سابق ما آگاه شده باشد اين مسئله را كه اجماعى و محل اتفاق علماء هيئت است خواهد دانست كه مقادير مفروضه در اواخر اعمال رؤيت هلال ابعادى است كه به تجربه نمىشود بر آن واقف شد و مناظر را احوالى است هندسى كه بدان سبب محسوس بصرى در بزرگى و كوچكى تفاوت مىكند و هنگامى كه شخص در احوال فلكى از روى انصاف تأمل كند نمىتواند بطور قطع حكم نمايد كه آيا رؤيت هلال كدام وقت واجب خواهد شد و كدام وقت ممتنع ، بويژه وقتى كه ماه در نهايت اين بعد مفروض واقع شود و شكل لولب كه از جدول مجرد نقل شد اين است : با آنكه در جدول مجردى كه حكيم حبش در زيج خود كه معروف بممتحن است قرار داده و اين شخص مذكور بر آنچه در لولب است در برخى مواضع عدد پنج را افزوده كه حبش در اينجايها كسور را بصحاح جبران مىنموده و شخص نامبرده به اين نكته توجه نيافته و حبش در جداول اوساط نيز براى اينكه بغلط نيفتد نيز اين نكته را مراعات كرده و هركسى بخواهد به صحت آنچه ما گفتيم اطمينان نمايد ميان اين لولب كه بعينه همان جدول مجرد است كه فقط يك پنجتايى بر آن براى آنكه براى رمضان باشد افزوده شده و ميان جدول مصححى كه ما براى علامت محرم حساب كرديم و كسورى كه با اعداد صحاح بود ثابت كرديم كه در زير چشم بيايد و بطور عيان درك گردد تا در نتيجه براى فهم مسايل ديگرى نيز كمك باشد